بازخوانی مدیریت راهبردی ملی ایران و عراق در دفاع مقدس از نگاه کارشناسان بین‌المللی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه جامع امام حسین(ع)

2 کارشناسی ارشد دانشگاه جامع امام حسین(ع)

چکیده

یکی از مهم­ترین موضوعات مطرح در هر درگیری نظامی و به طور طبیعی در جنگ ایران و عراق راهبردهای کلان و ملی است که دو کشور برای رسیدن به نتیجۀ مطلوب خود در مدت درگیری نظامی اتخاذ کرده و تحرکات تهاجمی و تدافعی خود را بر آن بنیان نهاده­اند؛ کشف و تحلیل و ارزش­گذاری این راهبردها از مهم‌ترین علاقه­های کارشناسان و اندیشمندان حوزه‌های گوناگون از جمله نظامی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و غیره است. تاکنون کارشناسان، نظریه‌پردازان و تحلیل­گران خارجی بسیاری از منظر راهبردی به جنگ ایران و عراق پرداخته و آثار متعددی را در این رابطه پدید آورده­اند؛ مزیت مطالعه و جستجوی این آثار آشنایی با دیدگاه‌ها و نظرات متفاوت دربارۀ دفاع مقدس، عمق­بخشی به تحلیل‌های داخلی، تطبیق راهبردهای اتخاذ شده با یکدیگر و به روز رسانی تجربیات پیشین و همچنین در صورت لزوم پاسخ­دهی به شبهات مطرح شده آن‌ها است. هدف این مقاله تبیین و بررسی اجزا و عناصر راهبرد ملی دو طرف درگیر در جنگ از نگاه کارشناسان خارجی است. این پژوهش از روش توصیفی ـ تحلیلی بهره برده و راهبردهای ملی و مدیریت راهبردی هر دو کشور ایران و عراق در طول جنگ را از دیدگاه اندیشمندان بین‌المللی بررسی می­کند. به وسیلۀ پژوهش و بررسی‌های انجام شده این نتیجه به دست آمده است که ماهیت جنگ‌ها از جمله جنگ ایران و عراق به دلیل تأثیرپذیری از شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی متفاوت بوده و در نتیجه راهبردهای متفاوت و گوناگونی را از دو طرف درگیر در جنگ، سبب شده است.

کلیدواژه‌ها


آراسته خو، محمد (1369)، نقد و نگرش بر فرهنگ اصطلاحات علمی ـ اجتماعی، تهران: نشر گستره.

آقابخشی، علی (1375)، فرهنگ علوم سیاسی، تهران: مرکز مطالعات و مدارک علمی ایران.

احمدی، حسین (1377)، برنامه­ریزی راهبردی و کاربرد آن،‌ تهران: کانون فرهنگی انتشاراتی سایه نما.

اسپوزیتو، جان ال (1388)، انقلاب ایران و بازتاب های جهانی آن، ترجمۀ محسن مدیر شانه چی، مرکز بازشناسی اسلام و ایران، چاپ سوم، تهران: باز.

اعرابی، سیدمحمد. دهقان، نبی‌الله (1390)، «روش­های تحقیق در مدیریت استراتژیک»، فصلنامۀ استراتژیک، ش 60.

بلوچ، موریس. هاروی، جان (1384)، «جنگ خلیج‌فارس»، فصلنامۀ مطالعات ملی، ش 22.

بیان، حسام‌الدین (1368)، «مدیریت استراتژیک»،‌ فصلنامۀ مدیریت دولتی، ش 7.

بیلیس، جان. بوث، کن. گارنت، جان. ویلیامز، فیل (1373)، استراتژی معاصر، نظریات و خط‌مشی‌ها، ترجمۀ هوشمند میرفخرایی، تهران: نشر وزارت امور خارجه.

پولاک، مایکل (1389)، آنچه گذشت (درس­هایی از جنگ ایران و عراق)، ترجمۀ مهدی خسروی نژاد، تهران: ایران سبز.

تریپ، چارلز (1384)، «جنگ ایران و عراق؛ هویت، ایدئولوژی و واقعیت»، فصلنامۀ مطالعات ملی، ش 22.

جوینر، کریستوفر سی (1389)، درس­هایی از راهبرد، حقوق و دیپلماسی در جنگ ایران و عراق، ترجمۀ داود علمایی کوپایی، تهران: مرز و بوم.

الخفاجی، عصام (1378)، «جنگ و جامعه، عراق در مسیر نظامی شدن»، فصلنامۀ گفتگو، ش 23.

خوری، دینا (1392)، «معرفی و نقد کتاب، عراق در دوران جنگ، نظامی شدن، شهادت و یادآوری»، فصلنامۀ مطالعات خاورمیانه، ش 75.

درویشی، فرهاد (1389)، «تتبعی در راهبرد نظامی عراق در جنگ علیه ایران 1367 ـ 1359»، مجلۀ سیاست دفاعی، ش 72.

سابین، فیلیپ. کارش، افرایم (1375)، «جریان تصاعد در جنگ ایران و عراق»، مجلۀ سیاست دفاعی، ش 17.

شالوم، استفن آر «انتقام با معادلۀ برنده- برنده ایالات‌متحده آمریکا و جنگ ایران و عراق»، ترجمۀ علی گل محمدی، ماهنامۀ زمانه، ش 36.

شهلایی، ناصر (1386)، «مدیریت استراتژیک در نیروهای مسلح»، فصلنامۀ مدیریت نظامی، شمارۀ 28.

عباسی، علی. جعفری، رضا (1390)، «تبیین وجوه راهبردی،‌ تاکتیکی و عملیاتی فرماندهی حضرت امام خمینی (ره) در جنگ تحمیلی»، فصلنامۀ مدیریت نظامی، ش 42.

علینقی، امیرحسین (1381)، «جایگاه امنیت در استراتژی ملی»، فصلنامۀ مطالعات راهبردی، ش 16.

قنبرلو، عبدالله (1391)، «فرهنگ راهبردی و دفاع ملی؛ مطالعۀ موردی جنگ تحمیلی»، فصلنامۀ مطالعات راهبردی، ش 57.

کالینز، جان ام (1383)، استراتژی بزرگ، اصول و رویه­ها، ترجمۀ کورش بایندر، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.

کردزمن، آنتونی. واگنر، آبراهام (1390)، درس­های جنگ مدرن، جنگ ایران و عراق، ترجمۀ حسین یکتا، تهران: مرز و بوم.

کینگ، رالف. کارش، افرایم (1387)، جنگ ایران- عراق، پیامدهای سیاسی، تحلیل نظامی، ترجمۀ سید سعادت حسینی، تهران: مرکز اسناد دفاع مقدس.

کروز، کت (1379)، «انتقال سلاح و مدیریت بحران، مطالعۀ موردی جنگ ایران و عراق»، ترجمۀ علیرضا قاسم آقا، مجلۀ سیاست دفاعی، ش 31.

کلیدر، عباس (1377)، «جنگ­های صدام حسین»، ترجمۀ سید اصغر کیوان حسینی، مجلۀ سیاست دفاعی، ش 24-23.

گریگوری، گاوز (1382)، «تصمیم عراق برای آغاز جنگ در سال‌های 1980 و 1990»، ترجمۀ لیلا چمن خواه زرندی، فصلنامۀ مطالعات خاورمیانه، ش 34.

گنگرا، تی یری (1384)، «برپایی جنگ و قدرت دولتی در خاورمیانه معاصر»، فصلنامۀ گفتگو، ش 45.

لاریجانی، محمدجواد (1369)، مقولاتی در استراتژی ملی، تهران: مرکز ترجمه و نشر کتاب.

نداف، صفران (1373)، «ابعاد مسئله خاورمیانه قبل و بعد از جنگ»، ترجمۀ لیلا سازگار، مجلۀ اطلاعات سیاسی اقتصادی، ش 81-82.

هیرو، دیلیپ (1391)، طولانی­ترین جنگ (رویارویی نظامی ایران و عراق)، ترجمۀ علیرضا فرشچی و همکاران، تهران: مرز و بوم.

یزدان فام، محمود (1388)، خاورمیانه و جنگ عراق و ایران (مجموعه مقالات)، چاپ اول: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس.

یزدان فام، محمود (1391)، «راهبرد دفاع ملی، درس­هایی از پایان جنگ تحمیلی»، فصلنامۀ مطالعات راهبردی، ش 57.