پردازش دلایل دگردیسی در سیاست خارجی ترکیه در قبال بحران سوریه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه اصفهان/ دانشگاه پیام نور مرکز  یاسوج

2 داشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه اصفهان

چکیده

ترکیه یکی از اصلی­ترین بازیگران منطقه­ای تأثیرگذار در بحران سوریه است؛ این کشور از زمان شروع بحران سوریه با تغییر بنیادین در سیاست­های خود در قبال سوریه و با حمایت همه­جانبه از گروه­های ترس افکن (تروریست) و بازگذاشتن مرزهای خود به روی تکفیری­ها سعی در سرنگونی نظام دمشق را داشت تا شاید امپراطوری نوعثمانی خود را احیاء کند؛ امّا سیر تحولات سوریه و ترس مقامات ترک از سرایت ناامنی­های این کشور به درون مرزهای خود و همچنین شکل­گیری مدل حکومتی شبیه به عراق در سوریه، آنکارا را به چرخش در سیاست­های خود در قبال تحولات سوریه واداشته است و در جهت اهداف و منافع منطقه­ای خود سیاست همراهی و نزدیکی با ایران و روسیه را در پیش گرفته است. سؤال اصلی پژوهش این است که دلایل چرخش در سیاست خارجی ترکیه در قبال بحران سوریه از جنگ به دیپلماسی و همراهی با رویکرد حل دیپلماتیک بحران در چیست؟ فرضیۀ مقاله این است که ناکامی در میدان جنگ، بروز شکاف در اردوگاه ترکیه با متحدین منطقه­ای و فرامنطقه­ای خود همراه با تفوق نیروهای مخالف به رهبری ایران و روسیه در میدان عمل، مهم‌ترین دلایل چرخش در سیاست خارجی ترکیه بوده است؛ برای تحلیل داده­ها از روش تحلیلِ کیفی استفاده شده است.

کلیدواژه‌ها


احمدیان، قدرت؛ دانش­نیا، فرهاد؛ کرمیان، کرم­رضا (1395)، هویت و سیاست خارجی خاورمیانه‌ای ایران و ترکیه در سوریه، فصلنامۀ سیاست جهانی، دورۀ پنجم، شمارۀ چهارم: 173 ـ 141.

اخوان­کاظمی، مسعود؛ اکبری، سمیرا؛ تارا، علیرضا (1396)، تحلیل مواضع روسیه در قبال کردهای سوریه پس از تحولات 2011، فصلنامۀ رهیافت­های سیاسی و بین المللی، سال نهم، شمارۀ 51: 35 ـ 11.

اطهری، سید ­اسدالله (1392)، سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه در ترکیه، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات استراتژیک خاورمیانه.

امیدی، علی؛ رضایی، فاطمه (1390)، نوعثمان­ گرایی جدید در ترکیه: شاخص­ها و پیامدهای آن در خاورمیانه، فصلنامۀ روابط خارجی، سال سوم، شمارۀ نهم.

ببری، نیکنام (1396)، ترکیه و معمای داعش، تهران: مرکز بین­المللی مطالعات صلح.

بطحایی­اصل،­ میرابراهیم؛­ صراف­یزدی، غلامرضا؛ صبری، محسن (1391)، نقش و تأثیر حزب عدالت و توسعه در گسترش روابط ایران و ترکیه، فصلنامۀ تخصصی علوم سیاسی، شمارۀ 19: 204 ـ 175.

جوادی­فتحی، محمد؛ رسولی­ثانی­آبادی، الهام؛ خسروی­نژاد، میلاد (1397)، مطالعه تطبیقی تأثیر تحوالت سوریه و عراق بر سیاست منطقه­گرایی جمهوری اسلامی ایران و ترکیه، تحقیقات سیاسی بین­المللی، دورۀ 10، شمارۀ 36: 50 ـ 26.

چگنی­زاده، غلامعلی؛ خوش­اندام، بهزاد (1389)، تعامل و تقابل پیرامون­گرایی و غرب­گرایی در سیاست خارجی ترکیه، فصلنامۀ راهبرد، شمارۀ 55: 220 ـ 189.

چگنی­زاده، غلامعلی؛ تاجیک، هادی؛ نبوی، سید مهدی (1392)، تأثیر تحولات سوریه بر الگوی تعاملی میان ایران و ترکیه، الگوی مفهومی و نظری، آفاق و امنیت، شمارۀ 21: 110 ـ 61.

حاجی­یوسفی، امیر محمد؛  حسین­زاده، علیرضا (1397)، شکنندگی دولت و نابسامانی جامعه در عراق، بستری برای بحران امنیتی ظهور و گسترش داعش، فصلنامۀ آفاق امنیت، سال یازدهم، شمارۀ سی­وهشتم: 67 ـ 35.

خسارت­های داعش در مرکز استان دیرالروز به روایت آمار: شمارش معکوس برای شروع پاکسازی آخرین پایگاه داعش در سوریه آغاز شد»، مشرق ­نیوز، 29/7/1396.

خلیلی­نژاد­کشکوئی، روح­الله؛ دهشیار، حسین (1396)، بحران سوریه و امنیت ملی ترکیه، فصلنامۀ پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، سال هفتم، شمارۀ دوم: 140 ـ 107.

دانش­نیا، فرهاد؛ هاشمی، مسعود (1394)، تحولات سیاست خارجی ترکیه در قبال سوریه و تبیین مؤلفه‌های تأثیرگذار بر آن (2014 - 2002)، فصلنامۀ راهیافت­های سیاسی و بین­المللی، شمارۀ 39: 72 ـ 43.

سلامتی، اعظم (1396)، عراق و سوریه پس از داعش؛ چالش­ها و معضلات امنیتی، شورای راهبردی روابط خارجی، 4/9/1396.

سلیمی، حسین؛ شریعتی، مجتبی (1393)، منافع ملی جمهوری اسلامی ایران، تداوم و یا انقطاع حمایت از نظام کنونی سوریه؟، فصلنامۀ سیاست دفاعی، دورۀ بیست­وسوم، شمارۀ یکم: 106 ـ 71.

شریفیان، جمشید؛ عبدالله­پور، حسین؛ درفشان، مجتبی (1395)، نقش ترکیه در بحران سوریه و تأثیر آن بر امنیت ملی خارجی جمهوری اسلامی ایران، امنیت­پژوهی، سال پانزدهم، شمارۀ 55: 122 ـ 85.

قربانی، فهیمه؛ احمدی، حمید (1393)، تأثیر بحران سوریه بر روابط ایران و ترکیه، فصلنامۀ روابط خارجی، سال ششم، شمارۀ سوم: 44 ـ 7.

قرشی، سیده مهدیه (1391)، خروج نظامیان آمریکایی از عراق و تأثیر آن بر سیاست خارجی ترکیه، قابل بازیابی در: پایگاه تخصصی سیاست بین الملل.

قهرمان­پور، رحمان (1389)، سلسله تحلیل­هایی در مورد تحولات سیاسی ترکیه، تهران: مرکز پژوهش­های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه.

کوچک­زاده­تهمتن، رضا؛ گودرزی، مهناز (1397)، نظریۀ انتخاب عقلانی؛ دخالت روسیه در سوریه و تأثیر آن بر امنیت ملی ایران، مطالعات دفاعی استراتژیک، سال شانزدهم، شمارۀ 73: 164 ـ 133.

کیانی، محمدرضا (1391)، جایگاه ترکیه در تحولات منطقه­ای و فرا­منطقه­ای، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات استراتژیک خاورمیانه.

گوهری­مقدم، ابوذر؛ مددلو، امین (1395)، ریشه­های عثمانی­گرایی در سیاست خارجی ترکیه (2002 ـ  2015)، فصلنامۀ پژوهش­های راهبردی سیاست، سال پنجم، شمارۀ هفدهم: 142 ـ 121.

محمدشریفی، مجید؛ دارابی­منش، مریم (1392)، راهبرد کلان آمریکا و چرخش سیاست­خارجی ترکیه در خاورمیانه، فصلنامۀ پژوهش­های سیاسی چهان اسلام، سال سوم، شمارۀ سوم: 150 ـ 127.

مسیر انتقال نفت توسط داعش به ترکیه، قابل بازیابی در: رجا نیوز، 5/10/1394.

مشیرزاده، حمیرا (1386)، تحول در نظریه­های روابط بین­المللی، تهران: انتشارات سمت.

مقدم­فر، عطاءالله (1397)، بررسی دلایل ایجاد و تداوم بحران در عراق با تأکید بر پیشینۀ ظهور داعش، مجلۀ سیاست دفاعی، سال بیست و ششم، شمارۀ 102: 167 ـ 139.

نژاد­ایران، محمد (1391)، انقلاب­های عربی و چالش­های سیاست خارجی دولت اسلام­گرای ترکیه، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 4/7/1391.

ونت، الکساندر (1384)، نظریۀ اجتماعی سیاست بین­الملل، ترجمۀ حمیرا مشیرزاده، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.

یزدانی، عنایت­الله؛ طحانیان­زاده، عاطفه؛ فلاحی، احسان (1396)، بررسی مقایسه­ای راهبرد ترکیه و عربستان در بحران سوریه، مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال ششم، شمارۀ 23: 192 ـ 169.

Abdel Hameed, Mira A. and Mohamed Mohamed Hussein Mostafa(2018), “Turkish Foreign Policy towards Syria since 2002”, Asian Social Science, 14(2), pp. 57- 68

Abramowitz I, S. Morton and Eric Edelman (2013). U.S-Turkish cooperation toward a post-Assad Syria. Bipartisan Policy Center.

Amberin, Zaman (2014), Syrian Kurds continue to blame Turkey for backing ISIS militants. Al-Monitor.

Cockburn, Patrick (November 2015), War with Isis: President Obama demands that Turkey close stretch of border with Syria. The Independent.

D’Alema, Francesco(2017), “The Evolution of Turkey’s Syria Policy”, IAI Istituto Affari Internazionali, 17(28), pp. 1- 18

Davutoglu, Ahmet (2008), Stratejik Derinlik: Turkiynin Uluslararasi Kunumu, 24th ed, Istanbul, Kure.

Davutoglu, Ahmet (2010), The Strategic Depth, Trans. Thalji, Mohamed Jaber and Tarek Abdel Jalil, 3 ed. (Beirut: Arab Scientific Publishers), pp. 1- 468

Hinnebusch, Raymond (2015), “Back to Enmity, Turkey-Syria Relations Since the Syrian Uprising”, Journal of German Orient Institute, Vol. 56, No. 1, pp. 14- 22.

Humud, Carla E. and Christopher M. Blanchard and Mary Beth D. Nikitin (March 25, 2019), Armed Conflict in Syria: Overview and U.S. Response, Congressional Research Service, 7-....www.crs.gov RL33487, pp. 1- 45

Kanat, Kilic. Bugra (2010),“AK Party’s Foreign Policy: Is Turkey Turning Away from the West?”, Insight Turkey, Vol.12, No.1.

Kieffer, Paul (2011), “Erdogan’s Grand Vision for Turkey and the Arab World”, World”, World News & Prophecy’s & Prophecy, world. htm arab at the:http://www.wnponline.org

Leonard, John-Paul and Washington's Blog and Wayne Madsen(2016), ISIS IS US: The Shocking Truth: Behind the Army of Terror, Progressive Press, pp. 1- 268

Lupovici, Amir (2009), “Constructivism Methods: a Plea and Manifesto, British International Studies Association".

Murinson, Alexander (2006), "The Strategic Depth Doctrine of Turkish Foreign Policy," Middle Eastern Studies, 42(6), pp. 946- 947.

Nawfal, Michel, Cengiz Candar(2013), “Turkish Foreign Minister Ahmet Davutoğlu New Arab Legitimacy or Regional Cold War?”, Journal of Palestine Studies, 42(3), pp. 92-102

- Nazemroaya, Mahdi Darius and Denis J. Halliday (2012), The Globalization of NATO, Clarity Press, INC, September 15, pp. 1- 414.

Ozkok, Ali and Omer Ozkizilcik (2017), “Turkey Seeks to Expand its Influence in Syria”, available at: https://rusi.org/commentary.

Rabasa, Angel and, F.Stephen, Larrabee (2008), The Rise of Political Islam in Turkey, Santa Monica, CA: RAND.

Schenker, David (2009), “Syria and Turkey: Walking Arm in Arm Down the Same Road?”, Jerusalem Center for Public Affairs, 9(13), pp. 1- 5

Taspinar, Omer(2012), “urkey’s Strategic Vision and Syria”, The Washington Quarterly, 35(3), pp. 127- 140

Tastekin, Fehim (2017), “Syrian Kurds rebuilding Kobani from rubble”, al-monitor,  janvier 25, available at: https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/01/ turkey-syria-isis-asked-kurds-to-set-up-islamic-state.html

Walker, Joshua. (2012). turkeys time in Syria: future scenarios, Brande is University, crown center for Middle East studies, no.63, pp.1-2.

Zaarou, Bernard(2018), “Turkish Foreign Policy Toward Syria After 2011: A New Regional Order and the Role of Political Islam”, Harvard University, Harvard Library Office for Scholarly Communication, May 2018, pp.1- 133