آینده‌شناسی و تحلیل وضعیت نهایی بخش اقتصادی برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) مبتنی‌بر نظریه بازی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مدیریت

2 عضو هیئت علمی دانشگاه پیام‌نور واحد ساوه

چکیده

شناخت صحیح نسبت به آینده رخدادها و وقایع در حوزه مسائل راهبردی، یکی از دغدغه‌های اصلی مسئولان هر کشور است. بدین‌منظور روش‌های بسیاری تبیین شده که مشهورترین آنها به‌منظور پیش‌بینی وضعیت بهینه بازیگران در یک تعامل چندجانبه‌، نظریه بازی است. نظریه بازی اولاً شامل اصولی کلی برای مدل‌سازی است و ثانیاً دارای روش‌های متعدد (راهبرد) برای تحلیل فرایند بازی و حصول پاسخ نهایی آن است. یکی از شاخص‌ترین مسائل راهبردی جمهوری اسلامی. ایران که در سطح بین‌الملل به‌عنوان مهم‌ترین موضوع چندجانبه سال‌های اخیر مطرح شده است، برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) است که درنهایت با خروج امریکا، به شکست انجامید و منافع اقتصادی ایران تأمین نشد. حال پرسش این است که آیا توافق برجام می‌توانست مطالبات ایران و سایر بازیگران را به‌صورت هم‌زمان تأمین کند؟ آیا خروج امریکا از برجام صرفاً به‌دلیل تغییر حزب حاکم بود یا از ابتدا این‌چنین برنامه‌ریزی شده بود؟ با تحلیل و بررسی بخش اقتصادی برجام توسط نظریه بازی، اثبات شد که آینده این توافق ازمنظر راهبرد غالب و بهینه پارتو فاقد پاسخ بوده، با تحلیل توسط راهبرد تعادلنَشدارای دو پاسخ میانه است و براساس راهبرد حداکثر رفاه اجتماعی، حائز پاسخ بهینه (بهینگی ازمنظر ریاضی) است. درنهایت با اشتراک پاسخ‌ها اثبات شد که بخش اقتصادی برجام، حتی با روش‌های تحلیلی نظریه بازی نیز از ابتدا دارای پاسخ نبوده و عامل شکست آن نیز امریکاست. ازاین‌رو، برای حصول توافق، حتماً یکی از بازیگران باید نسبت به مطالبات و ترجیحات خود عقب‌نشینی نماید.

کلیدواژه‌ها


امام خامنه‌ای، سیدعلی (11/5/1395). بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم. بازیابی از دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای:

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=33886

 اولین نشست خبری رئیس‌جمهور منتخب (27/3/1392)، بازیابی از پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست‌جمهوری:

http://www.president.ir/fa/70006

باشگاه خبرنگاران جوان (28/10/1395)، لفاظی جان کری: تحریم‌ها علیه ایران را به دلیل حمایت از تروریسم تمدید کردیم، بازیابی از باشگاه خبرنگاران جوان:

https://www.yjc.ir/fa/news/5941980

باشگاه خبرنگاران جوان (27/3/1396)، بیش از صد اقدام امریکا برای نقض روح و جسم برجام/ پرونده قطور ایالات متحده در عهدشکنی هسته‌ای. بازیابی از باشگاه خبرنگاران جوان:

https://www.yjc.ir/fa/news/6125945

 چین و روسیه تلاش امریکا برای تغییر برجام و توافقات بین‌المللی را محکوم کردند (17/1/1397)، بازیابی از خبرگزاری تسنیم:

https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/01/17/1693750

خبرگزاری الف (5/5/1396)، فهرست تحریم‌های گسترده امریکا علیه ایران بعد از برجام/ موج فزاینده تحریم‌ها ادامه می‌یابد. بازیابی از خبرگزاری الف:

http://old.alef.ir/vdcdjk0oxyt0nj6.2a2y.html?495882

در روز اجرای توافق، تمام تحریم‌ها لغو خواهد شد (23/4/1394)، بازیابی از خبرگزاری صدا و سیمای ج. ا. ایران:                                                                     http://www.iribnews.ir/fa/news/87674

دیپلماسی ایرانی (26/1/1394)، منافع چین از توافق هسته‌ای ایران، بازیابی از دیپلماسی ایرانی:

http://irdiplomacy.ir/fa/page/1946486

 روحانی: هدف برجام گشایش اقتصادی بود (20/5/1395)، بازیابی از خبرگزاری افکارنیوز:

https://www.afkarnews.com

ریابکوف: اروپا تسلیم خواسته های امریکا در برجام نشود (28/1/1397)، بازیابی از شبکه العالم:

https://fa.alalamtv.net/news/3502016

شیخ‌محمدی، مجید و عباسی، مصطفی (1395)، رویکرد نظریه بازی‌ها در مدل‌سازی و تحلیل تقسیم ارث زوجین مرحوم، مدل‌سازی اقتصادی: 23 ـ 48.

 کیهان (1395، 6 اردیبهشت)، تحریم‌های ایران لغو شده اما روی‌کاغذ، بازیابی از کیهان:

http://kayhan.ir/fa/news/73344

وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران (1394)، برنامه جامع اقدام مشترک، تهران: وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران.

یاورزاده، م، نیک‌قدم حجتی، س. و رضایی کلج، فاطمه (۱۳۹۳)، تئوری بازی‌ها و پیش‌بینی رویدادهای آینده، نخستین کنفرانس ملی آینده‌پژوهی، مدیریت و توسعه، تهران: مرکز توسعه آموزش‌های نوین ایران (متانا).

After Deal, Europeans Are Eager to Do Business in Iran. (2015, Agu 1). Retrieved from NewYork Times: https://www.nytimes.com/2015/08/02/world/europe/after-deal-europeans-are-eager-to-do-business-in-iran.html

Iran and the P5+1: Solving the Nuclear Rubik’s Cube. (2014, May 9). Retrieved from International Crisis Group: https://www.crisisgroup.org/middle-east-north-africa/gulf-and-arabian-peninsula/iran/iran-and-p5-1-solving-nuclear-rubik-s-cube

 Why the European Union is a Big Winner from the Iran Deal. (2015, July 14). Retrieved from Huffington Post: https://www.huffingtonpost.com/samuel-ramani/european-union-iran-deal_b_7978588.html

 Rubin, A. J. (2015, Aug 1). After Deal, Europeans Are Eager to Do Business in Iran. Retrieved from Newyork Times: https://www.nytimes.com/2015/08/02/world/europe/after-deal-europeans-are-eager-to-do-business-in-iran.html

 Shor, M. (2005, August 15). Nash Equilibrium. Retrieved from Game Yheory: http://www.gametheory.net/dictionary/NashEquilibrium.html

 Shor, M. (2005, August 15). Pareto Optimal. Retrieved from Gema Theory: http://www.gametheory.net/dictionary/ParetoOptimal.html

 Shor, M. (2006, August 22). Dominant Strategy. Retrieved from Game Theory: http://www.gametheory.net/dictionary/DominantStrategy.html