سیاست دفاعی

سیاست دفاعی

شناسایی مؤلفه‌های گفتمان ژئوپلیتیکی حزب بعث عراق در غیریت‌سازی نسبت به ایران در سال 1980 در چارچوب دیدگاه "لاکلائو" و "موفه"

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
نویسنده مسئول: دانشیار جغرافیای سیاسی دانشگاه یزد، ایران.
چکیده
یکی از مهمترین رویکردهای ژئوپلیتیک انتقادی؛ شناخت عملکرد گفتمان‌ها در ظهور کنش‌های ژئوپلیتیک کشورها می‌باشد. از منظر "لاکلا" و "موفه" این متن ژئوپلیتیک؛ در مقطعی از تاریخ بوسیله گفتمان اجتماعی- سیاسی حاکم ساخت‌مند گردیده و از منظر هویتی در تمایز با دیگر گفتمان‌ها معنا یافته است. در این راستا الگوی قلمروگستری حزب بعث عراق به رهبری صدام و حمله به ایران در سال 1980 زمینه‌ساز گسست معنایی با پارادایم ژئوپلیتیکی دوران حکومت پادشاهی در عراق بود. چرا که در دوران پادشاهی در عراق علی رغم وجود اختلافات مرزی لیکن مصالحه و گفتگو جهت رسیدن به توافق همواره در گفتمان ژئوپلیتیکی دو کشور وجود داشت. لیکن با به قدرت رسیدن حزب بعث و همچنین با وقوع انقلاب اسلامی در ایران اختلافات مرزی به گونه‌ای در چارچوب تعارضات گفتمانی تفسیر گردید که به یک جنگ تمام عیار منتهی گردید. در این پژوهش کوشش گردیده چگونگی مفصل بندی مولفه‌های گفتمانی حزب بعث عراق در برابر ایران در سال1980 از منظر "لاکلا" و "موفه" مورد کنکاش و بررسی قرار گیرد. یافته‌های تحقیق نمایان‌گر آن است که در دوره حکومت صدام حسین در عراق با هژمونیک شدن دال مرکزی ناسیونالیسم عربی به گونه فزاینده ای نیاز به غیریت‌سازی قومی شکل گرفت و از این رو دفاع و گسترش مرزهای امت عربی در برابر ایرانیان به امری ژئوپلیتیکی بدل گردید. ضمن اینکه معارضۀ گفتمانی حزب بعث با گفتمان تشیع انقلابی در ایران ‌توانست تمایزآفرینی میان ایران شیعی و جهان اهل تسنن را پررنگ نموده و کشور عراق را نگهبان مرزهای شرقی جهان عرب معرفی نماید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Geopolitical Discourse Components of Iraqi Baath Party in Alienating Iran in 1980 in the Framework of "Laclaue" and "Muffe"

نویسنده English

Ehsan Lashgari
Corresponding author: Department of Geography, Yazd University, Iran, Yazd. Iran.
چکیده English

One of the most important approaches of critical geopolitics is understanding the discourses function of political unit’s geopolitical actions. From the perspective of "Lakla" and "Muffe”; this geopolitical text; it has been constructed by the dominant socio-political discourse and has gained meaning and identity in distinction from other discourses. In this regard, Iraqi Baath party territorial expansion pattern under the Saddam leadership and attack on Iran in 1980 was the basis for a semantic break with monarchy geopolitical pattern in Iraq. border disputes were interpreted in the framework of discourse conflicts, which led to a full-scale war which lasted 8 years. On this basis, the intensification the territorial dispute object between Iran and Iraq in 1980 seems non-discourse based on its material definition at first sight. but, from the discourse approach, territorial dispute of the two countries has been constructed in a special context of political-historical discourse. In this research, has been attempted to investigate the Ba'ath Party elements discourse against the Shiite Islamic Revolution in Iran from the perspective of "Lakla" and "Muffe". findings show that in Saddam Hussein's rule period in Iraq with Arab nationalism becoming hegemonic a type of alienation was formed that turned the defense and expansion the Arab nation borders against the Iran became a geopolitical issue. In addition, the discourse conflict between the Baath party and the revolutionary Shiite discourse in Iran could highlight the distinction between Shiitewith the Sunni world and introduce Iraq as the guardian of Arab world eastern borders.

کلیدواژه‌ها English

"Alienation"
" Baath party"
" Geopolitical Discourse"
" War"
"Iran"
اسمیت، آنتونی(1394)، ناسیونالیسم و مدرنیسم؛ بررسی انتقادی نظریه‌های متأخر ملت و ملی‌گرایی، ترجمه کاظم فیروزمند، تهران: ثالث.
 افضلی، رسول و بدیعی، مرجان و ذکی، یاشار و کیانی، وحید،( 1393)، قلمروسازی گفتمانی و ژئوپلیتیک، فصلنامه سیاست جهانی، سال 3، شماره 4:  93-121.  
 العلوی، حسن(1426)، الشیعه و الدوله القومیه فی العراق، 1914- 1990، قم: روح الامین.
بهمنی قاجار، محمدعلی(1383)، کودتای 1968 حزب بعث و تأثیر آن روابط سیاسی و اقتصادی ایران و عراق، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، سال6،  شماره 19:  74- 101.
پارسادوست، منوچهر(1365)، زمینه‌های تاریخی اختلافات ایران و عراق، تهران: شرکت سهامی انتشار.
 تاجیک، محمدرضا و دهقانی فیروزآبادی، جلال الدین(1382)، الگوی صدور انقلاب در گفتمان سیاست خارجی ایران، فصلنامه راهبرد، سال12، شمارۀ 27:  62- 80.
 جعفری ولدانی، اصغر(1376)، اختلافات مرزی ایران و عراق، تهران: انتشارات دفتر مطالعات سیاسی و بین‌الملل وزارت امورخارجه. 
 جوادی ارجمند، جعفر و عطارزاده، بهزاد(1391)، تاریخ تحول در روابط ایران و اعراب؛ تحلیل روابط خارجی با رویکرد جامعه شناسی تاریخی، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین الملل، سال دوم، شمارۀ 1: 95- 135.
حائری، یاسر( 1397)، ایران به مثابه «دیگری» در هویت ملی عراق، فصلنامه پژوهش های علوم تاریخی، سال 10، شمارۀ 2: 171- 190.
 حافظ نیا، محمدرضا(1390)، اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، چاپ سوم، مشهد: پاپلی.
 حقیقت، صادق( 1381)، روش‌شناسی علوم سیاسی، قم: انتشارات دانشگاه مفید قم.
خاکرند، شکراله و یداللهی، سیاوش( 1398)، تأثیر ایدئولوژی ناسینالیسم عرب بر گسترش شکاف اجتماعی در عراق، فصلنامه پژوهش نامه تاریخ اسلام، سال 9، شمارۀ 35: 111- 135.
خالقی، احمد و انصافی، مصطفی( 1400)، شانتال موف و منطق امر سیاسی، فصلنامه سیاست، سال 51، شمارۀ 2: 485- 461.
خلف زاده، رشید و رستمی، میثم و جهانی راد، حجت اله(1398)، تحلیل جغرافیای فرهنگی و معنایی جنگ تحمیلی با رویکرد زبان شناسی، فصلنامه دفاع مقدس، سال پنجم، شمارۀ 20: 83- 102.
 درودیان، محمد(1395)، تجزیه و تحلیل جنگ ایران و عراق؛ پیش درآمدی بر یک نظریه، تهران: انتشارات مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس.
درودیان، محمد(1387)، آغاز تا پایان جنگ، چاپ یازدهم، تهران: انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
درودیان، محمد(1384)، سیری در جنگ ایران و عراق؛ خونین‌شهر تا خرمشهر، تهران: انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ. 
درویشی، فرهاد(1385)، پرسش‌ها و پاسخ‌ها(جنگ ایران علیه عراق)، چاپ ششم، تهران: انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
درویشی، فرهاد( 1378)، ریشه‌های تهاجم( علل و زمینه‌های شروع جنگ ایران و عراق)، تهران: م‍رک‍ز م‍طال‍ع‍ات‌ و ت‍ح‍ق‍ی‍ق‍ات‌ ج‍ن‍گ‌ س‍پ‍اه‌ پ‍اس‍داران‌ ان‍ق‍لاب‌ اس‍لام‍ی‌.
زرقانی، سیدهادی و احمدی، ابراهیم( 1395)، رمزگشایی کدهای ژئوپلیتیک عراق در تهاجم به ایران با تأکید بر کد بازنمایی و تصویرسازی ژئوپلیتیک، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای سیاسی، سال 1، شمارۀ 4: 67- 92.
زیدان، جرجی(1389)، تاریخ تمدن اسلام، ترجمه علی جواهرکلام، تهران: امیرکبیر.
سلطانی، علی اصغر(1383)، تحلیل گفتمان به مثابه نظریه و روش، فصلنامه علوم سیاسی، سال 7، شمارۀ 28: 153- 180.
سلوم السامرائی، عبداله(1984)، الشعوبیه حرکه المضاده لاسلام و الامه العربیه، بغداد: افرس.
فولادزاده، عبدالامیر(1369)، ایدئولوژی حزب سوسیالیست بعث عراق، قم: انتشارات نشر اندیشه اسلامی.
فولر، گراهام و فرانکله، رند(1384)، شیعیان مسلمانان فراموش شده، ترجمه خدیجه تبریزی، قم: انتشارات شیعه شناسی. 
فولر، گراهام( 1373)، قبله عالم؛ ژئوپلیتیک ایران، ترجمه عباس مخبر، تهران: نشر مرکز.
قزوینی، یاسر(1397)، ایران به مثابه «دیگری» در هویت ملی عراق، فصلنامه پژوهش‌های علوم تاریخی، سال 10، شمارۀ2:  171- 190.
طالع، هوشنگ(1386)، تاریخ تجزیه ایران، دفتر سوم، تهران: انتشارات سمرقند.
کرمی، افشین و امیری، علی(1400)، کارکرد هویتی مذهب در عینیت بخشیدن به مرزهای جغرافیایی ایران در عصر صفوی، فصلنامه علوم و فنون مرزی، سال 10، شمارۀ1: 171- 204. 
لاکست، ایو و ژیبلن، بئترس(1378)، عوامل و اندیشه‌ها در ژئوپلیتیک، ترجمه علی فراستی، تهران: نشر آمن.
لشگری تفرشی، احسان (1400)، جستاری نوین در چگونگی شناخت ژئوپلیتیک گفتمانی کشورها در چارچوب عملکرد اقتصاد سیاسی، فصلنامه سیاست دفاعی، سال 30، شمارۀ 115 : 129- 149.
مشفقی‌فر، ابراهیم(1383)، حاکمیت رژیم کودتایی در عراق و تشدید بحران‌های سیاسی- نظامی با ایران، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، سال6، شمارۀ 19: 117- 136.
مرادی، اسکندر و افضلی، رسول(1392)، اندیشه‌های جدید در ژئوپلیتیک، تهران: نشر زیتون سبز.
مک دانل، دایان(1380)، مقدمه‌ای بر نظریه‌های گفتمان، مترجم حسینعلی نوذری، تهران: فرهنگ گفتمان.
میرفندرسکی، احمد(1382)، دیپلماسی و سیاست خارجی ایران از شهریور 1320 تا بهمن 1357، تهران: نشر پیکان. 
وودز، کوین و ویلیامسون، توماس و هولادی، توماس و الخرمی، منیر(1389)، جنگ صدام: جنگ ایران و عراق از نگاه ارتش عراق، ترجمه داود علمایی، تهران: انتشارات مرکز اسناد دفاع مقدس.
ولایتی، علی‌اکبر( 1375)، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
Agnew, John & Thathail, Gearóid (2008). Geopolitics and discourse Practical geopolitical reasoning in American foreign  policy, Book: Politics; Critical Essays in Human Geography, Edited by John Agnew and Virginie Mamadouh, London: Routledge.
Baram, A(1991). Culture, history and ideology in formation of Baathist Iraq, 1968- 1989, London: Springer.
Batatu, Hanna) 1989 (. The old social classes and the revolutionary movement of Iraq, Princeton university press.
Bonnett, Alastair & Nayak, Anoop) 2015 (. Cultural Geography of racialization; the territory of race, Hand Book of Cultural  Geography, Edited by Kay Anderson & Mona Domosh & Steve Pile & Nigle Thrift, London: sage publications.
Chubin, Shahram & Tripp, Charles) 1988). Iran Iraq at war, New work: Routledge.
Cordesman, Anthony & Wagner, Abraham) 1990 (. “The lesson of modern war, The Iran- Iraq war”, Vol 2, Boulder: west view Press.
Dalby, S (1991). Critical Geopolitics: Discourse, Difference and Dissent, Environment and Planning D: Society and Space, Vol 9, No.3: 261- 283.
Gregory, D & Johnston, R & Pratt, G & Watts, M & Whatmore, S (2009 (. The dictionary of Human Geography, 5Th Edition,   Malden: Wiley Blackwell.
Grumman, S (1982). The Iran Iraq war, Islam Embattled, Washington D.C: Preager.
Laclau, Ernesto (1990). New reflections on the revolution of our time, London: Verso Press.
Laclau, Ernesto & Muffe, Chantal )2001). Hegemony and socialist strategy, London: Verso.
Mamadouh, V & Dijkind, G(2006). Geopolitics, International Relation and Political Geography: The Politics of Geopolitical Discourse, Geopolitics, No.11: 349- 366.
Moss, Laurnce (2002). The new political economy, Oxford: Blackwell.
Rajaee, Farhang) 1993). The Iran- Iraq war, Florida: University Press of Florida.
Reuber, P (2009). Geopolitics, International Encyclopedia of human geography, Editors in Chief Rob Kitchin & Nigel Thrift, Available:www.sciencedirect.com/referencework/9780080449104/international-encyclopedia-of-human-geography:  441- 452.
Swyngedouw, E)2011). Interrogating post-democratization: Reclaiming egalitarian political spaces, Political Geography, Vol30, No. 1: 370- 380.  
دوره 33، شماره 129 - شماره پیاپی 4
زمستان 1403
زمستان 1403
صفحه 112-93

  • تاریخ دریافت 03 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 21 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 14 اسفند 1403