سیاست دفاعی

سیاست دفاعی

مفهوم، شروط و محدودیت‌های عقد هدنه در فقه امامیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
نویسنده مسئول: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع)، قم، ایران.
چکیده
هدنه و مهادنه از ابزارهای سیاسی اسلام برای برقراری رابطه با طرف مقابل است که به پشتوانه قرآن، سنت و تاریخ اسلام توسط بزرگان دین برای حفظ مصالح اسلام و مسلمانان مورد استفاده قرار گرفته‌اند. در این مقاله با روش کتابخانه‌ای و با عنایت به آیات قرآن کریم، عبارات فقهای عظام شیعه و برخی وقایع تاریخی به ویژه صدر اسلام، مفهوم، جایگاه، شرایط و محدودیت‌های هدنه و مهادنه مورد بررسی قرار گرفته‌است. همچنین، نمونه‌هایی از هدنه و مهادنه یا عقود مشابه آن در عهد پیامبر (ص)، امامان (ع) و ولی فقیه مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته‌است. این مقاله نشان می‌دهد معنای اصطلاحی هدنه و مهادنه در راستای معنای لغوی است با این تفاوت که برخی شروط و محدویت‌ها در‌ آن باید در نظر گرفته شود مانند اجازه و امر امام یا نائب امام، بازگرداندن پناهندگان، پرداخت عوض، حمایت طرفین، رعایت مصلحت، ذکر زمان، طریقه قضاوت بین مسلمانان و غیر آن‌ها، وجود فایده و عدم ضرر، وجود قوت و عدم ضعف، وفای به عهد و عدم خیانت، لزوم مکتوب بودن محتوای عقد و مسلمان شدن طرف مقابل وجود دارد. مهم‌ترین اثر مترتب بر این مقاله جمع‌آوری تمام شروط و محدودیت‌ها در یک نوشتار است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The concept, conditions, and limitations of the Hadna contract in Imamiyyah jurisprudence

نویسنده English

Abdolhojjat Haghjo
Corresponding author: Jurisprudential Center of the Holy Imams (AS), Qom, Iran.
چکیده English

Hadna and Mahadna are one of the political tools of Islam to establish relations with warlike infidels, which are used in the Quran, Sunnah and Islamic history to protect the interests of Islam and Muslims. In this article, the concept, criteria, conditions, and limitations of Hadna and Mahadna have been examined with reference to the verses of the Holy Quran and the expressions of the great Shia jurists, as well as some history, especially the events of the beginning of Islam. Also, examples of Hadna and Mahadna or similar contracts have been analyzed in the era of the Prophet (pbuh), Imams (pbuh) and Wali Faqih. At the end, the role of Hadna and Mahadna in the establishment and maintenance of the Islamic system, as well as suggestions for other research, are discussed. This article shows that Hadna and Mahadna are smart and effective strategies to deal with the challenges and opportunities of Islamic foreign policy, which should be selected and implemented according to the appropriate time and place situations.

کلیدواژه‌ها English

Hadna
Mahadna
Islamic politics
Islamic system
Kaffar Harbi
قرآن کریم
نهج البلاغه
ابن أبی الحدید، عبد الحمید بن هبة الله‏، (1404)، شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید، قم،‌ آیة الله المرعشی النجفی‏، اول‏.
ابن الأثیر، علی بن محمد، (1385)، الکامل فی التاریخ، دار صادر، بیروت، دار بیروت، اول.
ابن الأثیر، مبارک بن ابی الکرم محمد، (1367)، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، مبارک بن محمد‏، قم، اسماعیلیان‏، چهارم‏.
ابن حیون، نعمان بن محمد مغربی، (1385)، دعائم الاسلام، آل البیت، قم، دوم.
ابن اعثم، محمد بن علی، (1411)، ‌الفتوح، بیروت، دار الأضواء، اول.
ابن سعد، (1410)، الطبقات الکبرى لابن السعد، بیروت، دار الکتب العلمیة، اول.
ابن منظور، (1414)، ‌لسان العرب، محمد بن مکرم‏، بیروت، دار صادر، سوم‏.
ابن هشام، (1990)، ‌السیرة النبویة، بیروت، دار الجیل، اول.
ازهری، محمد بن احمد، (1421)، تهذیب اللغة، دار احیاء التراث العربی، بیروت، اول.
بحرانی، حسین بن محمد،‌ آل عصفور، (بی تا)، ‌الأنوار اللوامع فی شرح مفاتیح الشرائع، قم، مجمع البحوث العلمیة‌، اول.
بحرانی، سید هاشم بن سلیمان، (1374)، البرهان فی تفسیر القرآن، موسسه بعثت، قم، اول.
بلاذری، احمد بن یحیی، (بی تا)، انساب الاشراف، دارالمعارف، مصر، اول.
بلاغی، صدرالدین، (1369)،‌ صلح حدیبیه، تهران، حسینیه ارشاد، اول.
جوهری، اسماعیل بن حماد‏، (1367)، الصحاح، بیروت، دار العلم للملایین‏، اول.
حائری، سید علی بن محمد طباطبایی، (1418)، ریاض المسائل، قم، آل البیت علیهم السلام‌، اول.
حلی، جعفر بن حسن، (1387)، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم، اسماعیلیان‌، اول.
---------------، (1408)، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم، اسماعیلیان‌، دوم‌.
---------------، (1423)، معارج الأصول، لندن، امام علی علیه السلام‏، اول‏.
حلی، حسن بن یوسف، (1414)، تذکرة الفقهاء، قم، آل البیت علیهم السلام‌، اول‌.
----------------، (1420)، تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة، قم، امام صادق علیه السلام‌، اول‌.
----------------، (1413)، ‌قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، قم، اسلامى، اول‌.
----------------، (1412)، ‌منتهى المطلب فی تحقیق المذهب، مشهد، مجمع البحوث الإسلامیة، اول.
راوندی، سعید بن عبدالله، قطب الدین، (1405)، ‌فقه القرآن، قم، کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى، دوم‌.
سیوطی، عبدالرحمن بی ابی بکر، (1404)، الدر المنثور فى التفسیر بالماثور، کتابخانه آیت الله العظمی مرعشی نجفی، قم، اول.
صیمری، مفلح بن حسن (حسین)، (1420)، غایة المرام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت، دار الهادی‌، اول.
طباطبائی، سید علی بن محمد علی، (1418)، ریاض المسائل، آل البیت، قم، اول.
طبرسی، فضل بن حسن، (1390)، إعلام الوری بأعلام الهدی، اسلامیه، تهران، سوم.
طبری، محمد بن جریر، (1413)، تاریخ الطبری، بیروت، موسسه عزالدین، سوم.
طرابلسی، عبدالعزیز، ابن براج، قاضى، (1406)، المهذب، قم، اسلامى، اول‌.
طریحی، فخر الدین بن محمد، (1375)، مجمع البحرین، تهران، مرتضوی‏، سوم‏.
طوسی، محمد بن حسن، ابوجعفر، (1387)، المبسوط فی فقه الإمامیة، تهران، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة‌، سوم.
عاملی، جعفر مرتضی، (1995)، الصحیح من سیره النبی الاعظم صلی الله علیه و آله وسلم، بیروت، دارالهادی، اول.
عاملی، زین الدین بن علی، شهید ثانی، (1419)، فوائد القواعد، قم، دفتر تبلیغات اسلامى، اول.
------------------، (1413)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، قم، المعارف الإسلامیة‌، اول‌.
عاملی، علی بن حسین، کرکی، محقق ثانی، (1414)، ‌جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، آل البیت علیهم السلام‌، دوم‌.
فاضل جواد، جواد بن سعید، (1365)، مسالک الافهام الی آیات الاحکام، مرتضوی، تهران، دوم.
فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله،(1373)، کنز العرفان فی فقه القرآن، مرتضوی، تهران، پنجم.
فراهیدی، خلیل بن احمد، (1409)، کتاب العین، قم، هجرت‏‏، دوم‏.
فضل الله، محمد جواد، (1363)، صلح الامام الحسن علیه السلام: اسبابه و نتائجه، قم، دارالمثقف المسلم، اول.
فقعانی، علی بن علی بن محمد بن طی، (1418)، الدر المنضود فی معرفة صیغ النیات و الإیقاعات و العقود، قم، إمام العصر( عج) العلمیة‌، اول.
قطب راوندی، سعید بن هبه الله، (1405)، فقه القرآن، کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی، قم، دوم.
قمی، علی بن ابراهیم، (1404)، تفسیر القمی، دارالکتاب، قم، سوم.
قمّى، محمّد بن على، (1385)، علل الشرائع‏، قم، داورى‏، اول‏.
کلینی، محمد بن یعقوب، (1407)، الکافی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چهارم.
مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، (1403)، بحارالانوار، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، دوم.
مفید، محمد بن محمد، (1413)، الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، کنگره شیخ مفید، قم، اول.
مطرزی، ناصر بن عبدالسید، (1979)، المغرب، حلب، اسامه بن زید، اول‏.
مومن قمی، محمد، (1425)، الولایه الالهیه الاسلامیه،  جامعه مدرسین، قم، اول.
نجفی، محمد حسن، (بی‌تا)، ‌جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‌، هفتم‌.
نصر بن مزاحم، ابوالفضل نصر بن مزاحم، (1404)، وقعة صفین، کتابخانه آیت الله العظمی مرعشی نجفی، قم، دوم.
یوسفی غروی، محمدهادی، (1417)، موسوعة التاریخ الاسلامی، قم، مجمع الفکر الاسلامی، اول.
حق جو، عبدالحجت، (1396)، هدنه و مهادنه و نقش آن در استقرار نظام اسلامی، تهران، موجک، اول.
صاعد اصفهانی، محمد علی، (1391)، امام حسن علیه السلام در مصاف صلح، تهران، محمل، اول.
علیدوست، ابوالقاسم، (1402)، فقه و مصلحت، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، سیزدهم.
غضنفری، کامران، (1392)، راز قطعنامه، تهران، کیهان، چهارم.
محمدی، محمد، (1399، زمستان)، مهادنه در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: مورد مطالعاتی مذاکرات صلح افغانستان، فصلنامه سیاست خارجی، شماره 4، صفحات 1037-1060.
منتظری مقدم، حامد، (1379، فروردین)، صلح و آشتی در عصر پیامبر اکرم (ص)، معرفت، سال دهم، شماره اول، پیاپی 40، صفحات 16-.
دوره 34، شماره 131 - شماره پیاپی 2
تابستان 1404
پاییز 1404
صفحه 61-84

  • تاریخ دریافت 05 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 30 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 28 مهر 1404