سیاست دفاعی

سیاست دفاعی

قرآن و الگو واره امنیتی؛ مرجعیت علمی در تدوین مبانی جامعه‌شناختی مطالعات امنیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته حوزه علمیه قم، دکتری علوم سیاسی و محقق رسمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.
چکیده
مطالعات امنیت در پارادایم‌های مسلط جهانی، بر پایه جهان‌بینی سکولار، اومانیستی و عقلانیت ابزاری استوار شده و در تبیین ابعاد متعالی، معنوی و اخلاقی امنیت ناتوان هستند. این رویکردها با محوریت انسان به عنوان غایت هستی، از جنبه‌های وحیانی غفلت کرده و قادر به حل ریشه‌ای بحران‌هایی مانند تروریسم، نابرابری اقتصادی و بحران هویت نیستند. این پژوهش با هدف تبیین مرجعیت علمی قرآن کریم به عنوان منبعی جامع و پویا برای تولید دانش در حوزه جامعه‌شناسی امنیت، از روش‌های تحلیل محتوای جهت‌دار و تفسیر موضوعی ساختاریافته بهره برده است. یافته‌ها نشان می‌دهد قرآن کریم قادر به ارائه نظریه امنیت توحیدی است که در هسته مرکزی آن، رابطه ارگانیک ایمان، عدالت و اخلاق به عنوان شرط لازم برای تحقق امنیت پایدار قرار دارد. رابطه ارگانیک ایمان، عدالت و اخلاق به عنوان شرط لازم برای تحقق آن سطح از امنیت پایدار قرار دارد که بستر لازم برای عبودیت فردی و اجتماعی و تقرب به خداوند را فراهم می‌آورد.
دستاورد نوآورانه این پژوهش، طراحی «الگوی پنج‌لایه‌ای امنیت توحیدی» در سطوح اعتقادی، اخلاقی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است. این الگو چارچوبی نظام‌مند و کاربردی برای تحلیل، سنجش و مدیریت امنیت در جوامع اسلامی فراهم می‌آورد و می‌تواند در تقابل با پارادایم‌های سکولار، مبانی نظری بدیع و راهکارهای پایدار ارائه دهد
این پژوهش نشان می‌دهد که قرآن کریم از مرجعیت علمی لازم برای ارائه چارچوبی نظری در حوزه جامعه‌شناسی امنیت برخوردار است و با طرح امنیت توحیدی، امنیت پایدار را محصول رابطه ارگانیک ایمان، عدالت و اخلاق می‌داند. در این نگاه، امنیت صرفاً وضعیتی دفاعی نیست، بلکه بستری برای تحقق عبودیت و حیات طیبه است. شبکه مفهومی قرآن، مفاهیمی مانند امن، فتنه، عدل، قسط، ایمان و اخلاق را در منظومه‌ای به هم‌پیوسته قرار می‌دهد که در آن، فتنه به مثابه یک بحران سیستمیک ضد امنیت، و عدالت به عنوان ستون ثبات و اعتماد اجتماعی تعریف می‌شود. ایمان نیز هم به عنوان منبع آرامش درونی و هم موتور محرکه تحقق عدالت و اخلاق عمل می‌کند. بر این اساس، الگوی پنج‌لایه‌ای امنیت توحیدی در سطوح اعتقادی، اخلاقی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی طراحی شده که چارچوبی بومی، نظام‌مند و کاربردی برای تحلیل و مدیریت امنیت در جوامع اسلامی ارائه می‌دهد و می‌تواند در برابر پارادایم‌های سکولار غربی، هم مبانی نظری بدیع و هم راهکارهای سیاستی پایدار تولید کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Quran and the Transformation of Security Paradigms: Scientific Authority in Formulating the Sociological Foundations of Security Studies

نویسنده English

Seyed Sajjad Aleseyedghafour
Alumnus of the Qom Seminary, holder of a PhD in Political Science, and official researcher at the Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran.
چکیده English

Security studies within dominant global paradigms are grounded in secular, humanistic, and instrumental rationality worldviews, rendering them incapable of addressing the transcendental, spiritual, and ethical dimensions of security. These approaches, centered on humans as the ultimate purpose of existence, neglect divine revelation and fail to fundamentally resolve crises such as terrorism, economic inequality, and identity crises. This research aims to elucidate the scientific authority of the Holy Quran as a comprehensive and dynamic source for knowledge production in the sociology of security, utilizing methods of directed content analysis and structured thematic interpretation. The findings demonstrate that the Holy Quran is capable of presenting a "Tawhidi Security Theory," with the organic relationship of "faith, justice, and ethics" at its core as a prerequisite for achieving sustainable security. The innovative contribution of this research is the development of a "Five-Layered Tawhidi Security Model" across ideological, ethical, social, economic, and political dimensions. This model provides a systematic and practical framework for analyzing, evaluating, and managing security in Islamic societies, offering novel theoretical foundations and sustainable solutions in contrast to secular paradigms

کلیدواژه‌ها English

Scientific Authority of the Quran
Sociology of Security
Security Studies
Tawhidi Security
Quranic Security Theory
قرآن کریم
نهج البلاغه. ترجمه و شرح فیض الاسلام اصفهانی. تهران: موسسه چاپ و نشر تألیفات فیض الاسلام، 1379
بوزان، باری و اُلی ویور. (۱۴۰۲). مناطق و قدرت‌ها: ساختار امنیت بین‌الملل (رحمان قهرمان‌پور، مترجم). پژوهشکده مطالعات راهبردی.
جمعی از نویسندگان. (۱۴۰۰). منشور مرجعیت علمی قرآن کریم (ویراست دوم). پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ ق). الکافی (علی‌اکبر غفاری، مترجم). دارالکتب الاسلامیه.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. دارالکتب الاسلامیه.
هاشمیان‌فرد، زاهد. (۱۳۹۱). امنیت در اسلام. دانشگاه عالی دفاع ملی.
حسینی رامندی، سیدعلی‌اکبر. (۱۳۹۹). مرجعیت علمی قرآن با تأکید بر اندیشه‌های قرآن‌شناختی رشید رضا. فصلنامه مطالعات علوم قرآن, ۱(۳), ۳۵-۶۳.
شیرزاد، علی و شریفی، احمد. (۱۴۰۰). تحلیلی معناشناختی از امنیت در قرآن کریم مبتنی بر نظریه استعاره‌های جهتی. پژوهش‌های زبانشناختی قرآن, ۱۰(۱), ۱-۲۴.
غرسبان، مرتضی. (۱۳۹۹). مرجعیت علمی قرآن از دیدگاه دکتر گلشنی. فصلنامه مطالعات علوم قرآن, ۱(۵), ۸۸-۱۱۶.
عزیزی، مرتضی. (۱۴۰۲). ظرفیت‌سنجی گونه‌های مرجعیت علمی قرآن در مطالعات روان‌شناختی. فصلنامه قرآن و روانشناسی, ۱(۲), ۱۲۱-۱۳۶.
نوبری، سیدمهدی و اسماعیلی، محمود. (۱۳۹۹). مفهوم‌شناسی امنیت در قرآن و زمینه‌های شکل‌گیری آن. پژوهش‌های قرآنی, ۲۶(۱), ۱-۲۸.
مجْلِسی، مُحَمَّدباقر. (۱۴۰۳ ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: مؤسسة الوفاء.
المتَّقی الهنْدی، عَلاءُالدین علی بن حسام الدین. (۱۴۰۱ ق). کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال. بیروت: مؤسسة الرسالة.
النوری الطبرسی، میرزا حُسین. (۱۴۰۸ ق). مستدرک الوسائل ومستنبط المسائل. قم: مؤسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث.
نرم‌افزار جامع‌التفاسیر نور. (نسخه ۳.۵). مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
غرایاق زندی، داود،(1395) امنیت در اسلام: مبانی نظری و تحولات تاریخی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
والتز، کنت، نظریه سیاست بین الملل، ترجمه عباس زمانیان، نی: 1404.
عابدی جعفری و سایر(1390) تحلیل مضمون وشبکه مضامین: روشی ساده وکارآمد برای تبیین الگوهای موجود درداده های کیفی، اندیشه مدیریت راهبردی (اندیشه مدیریت)، ش 2، پاییز و زمستان ،ص 151-198
خمینی، سید روح الله (1380) شرح چهل حدیث (اربعین حدیث). تهران: موسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی.
منصوریان، یزدان(1386)، گراندد تئوری چیست و چه کاربردی دارد، ویژه نامه همایش علم اطلاعات و جامعه اطلاعاتی، اصفهان: دانشگاه اصفهان.
مهرابی، امیر حمزه، حسین خنفیر، علی نقی امیری، حسن زارعی متین، غلامرضا جندقی، معرفی روش شناسی نظریه داده بنیاد برای تحقیقات اسلامی (ارائه یک نمونه)، مدیریت فرهنگ سازمانی، سال نهم، شماره بیست و سوم، بهار و تابستان 1390
اخوان کاظمی(1386) امنیت در نظام سیاسی اسلام
مطهری، مرتضی. (۱۳۸۰). آشنایی با قرآن. تهران: صدرا.
مصباح، محمدتقی (1384) اخلاق در قرآن. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ج 1.
وین جونز، ریچارد، (1981)امنیت، استراتژی و نظریه انتقادی
مطهری، مرتضی. جامعه و تاریخ. تهران: صدرا.
شریعتی، علی. جامعه‌شناسی اسلامی. تهران: ارشاد.
Buzan, B. (1991). People, States and Fear: An Agenda for International Security Studies in the Post-Cold War Era (2nd ed.). Harvester Wheatsheaf.
Waltz, K. N. (1979). Theory of International Politics. McGraw-Hill.
Baldwin, D. A. (1997). The Concept of Security. Review of International Studies, 23(1), 5–26.
Jones, R. W. (1981). Security, Strategy, and Critical Theory. Millennium: Journal of International Studies, 10(2), 95–108.
The concept of security David A. Baldwin Princeton School of Public and
 International Affairs
دوره 35، شماره 134 - شماره پیاپی 1
بهار 1405
بهار 1405
صفحه 165-204

  • تاریخ دریافت 23 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 22 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 06 خرداد 1405