سیاست دفاعی

سیاست دفاعی

سرمایه اجتماعی نظام اسلامی؛ مؤلفه‌ای از امنیت ملی در برابر جنگ شناختی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار علوم سیاسی، گروه معارف اسلامی، دانشگاه امام حسین (ع)، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه مهندسی شهرسازی، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه سلمان فارسی کازرون، کازرون، ایران.
چکیده
در تحولات امنیتی دهه‌های اخیر، مفهوم امنیت ملی بیش از پیش از قلمروهای صرفاً نظامی فراتر رفته و به عرصه‌های اجتماعی، ادراکی و هویتی گسترش یافته است. در این میان، سرمایه اجتماعی به‌عنوان یکی از منابع بنیادین امنیت ملی، نقشی تعیین‌کننده در پایداری، مشروعیت و تاب آوری نظام‌های سیاسی ایفا می‌کند. نظام اسلامی نیز به واسطه اتکای ساختاری بر اعتماد عمومی، همبستگی اجتماعی و مشارکت مردمی، از این قاعده مستثنی نیست. همزمان، ظهور و گسترش تهدیدات شناختی به‌عنوان شکل نوینی از تقابل نرم، این سرمایه را بطور مستقیم در معرض آسیب قرار داده است.
پژوهش حاضر که از نوع کیفی-تحلیلی است، سرمایه اجتماعی نظام اسلامی را در چارچوب امنیت ملی تحلیل کرده و سازوکارهای تأثیرگذاری جنگ شناختی بر مؤلفه‌های آن را تبیین میکند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که جنگ شناختی، از طریق دستکاری ادراک جمعی، تضعیف مرجعیت‌های اعتمادساز و فعال‌سازی شکاف‌های هویتی، زمینه فرسایش تدریجی سرمایه اجتماعی را فراهم می‌کند. کاهش اعتماد اجتماعی، تضعیف همبستگی و کاهش مشارکت عمومی، از مهم‌ترین پیامدهای این فرآیند به شمار می‌روند که در نهایت می‌توانند به کاهش سطح امنیت اجتماعی و ملی منجر شوند. بر این اساس، میتوان نتیجه گرفت که تقویت آگاهانه و هدفمند سرمایه اجتماعی، نه‌تنها یک ضرورت اجتماعی، بلکه یک الزام راهبردی در سیاست دفاعی و امنیت ملی نظام اسلامی در برابر جنگ شناختی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Social Capital of the Islamic System: A Component of National Security Against Cognitive Warfare

نویسندگان English

Ayoob Poorghayoomi 1
Meysam Rezaei 2
1 Assistant Professor of Political Science, Department of Islamic Studies, Imam Hossein University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Urban Planning Engineering, Faculty of Engineering, Salman Farsi University of Kazerun, Kazerun, Iran.
چکیده English

In recent decades of security transformations, the concept of national security has increasingly moved beyond purely military domains and expanded into social, perceptual, and identity-based spheres. In this context, social capital, as one of the fundamental resources of national security, plays a decisive role in the stability, legitimacy, and resilience of political systems. The Islamic system, given its structural reliance on public trust, social cohesion, and popular participation, is no exception. At the same time, the emergence and expansion of cognitive threats as a new form of soft confrontation have placed this capital directly at risk.

This qualitative–analytical study examines the social capital of the Islamic system within the framework of national security and explains the mechanisms through which cognitive warfare affects its components. The findings indicate that cognitive warfare, by manipulating collective perceptions, undermining trust-building authorities, and activating identity cleavages, creates conditions for the gradual erosion of social capital. Declining social trust, weakened social cohesion, and reduced public participation are among the most significant consequences of this process, which can ultimately lead to a lower level of social and national security.

Accordingly, it can be concluded that the conscious and targeted strengthening of social capital is not merely a social necessity, but a strategic imperative within the defense and national security policy of the Islamic system in confronting cognitive warfare.

کلیدواژه‌ها English

Social Capital
National Security
Cognitive Warfare
Islamic System
Social Trust
ابراهیمی سالاری، تقی، حسن‌نژاد، حسین، تیموری، علی (۱۳۹۲): بررسی جایگاه سرمایة اجتماعی در اقتصاد اسلامی، دومین همایش دانشجویی آسیب‌شناسی اقتصاد ایران، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد.
اجلالی، محمدمهدی و خطیبی، علیرضا (۱۴۰۳): نقش شبکه‌های اجتماعی در جنگ شناختی: تأثیر الگوریتم ها بر افکار عمومی، فصلنامة شناخت پژوهی مطالعات سیاسی، دورة ۱، شمارة ۳، ص ۱۳۹-۱۲۱.
اخشی، نازیلا، گلابی، فاطمه (۱۳۹۴): مشارکت اجتماعی و نشاط اجتماعی، فصلنامة جامعه‌شناسی کاربردی، دورة ۲۶، شمارة ۳ (۳)، ص ۱۶۰-۱۳۹.
اعتمادی‌فرد، سیدمهدی، اسلامی، سیدمهرداد، حسینی، غزاله (۱۴۰۰): بحران اعتماد اجتماعی در سیالیت شبکه‌های اجتماعی؛ بررسی اعتماد اجتماعی از خلال واکنش افراد در توییتر به برجام، فصلنامة بررسی مسائل اجتماعی ایران، دورة ۱۲، شمارة ۱، ص ۱۳۵-۱۰۳.
اقدامی تطفی، داریوش، رضایی‌کلده، مهدی (۱۴۰۳): تدوین راهبردهای مقابله با جنگ شناختی مردم محور، فصلنامه راهبرد دفاعی، دورة ۲۲، شمارة ۸۵، ص ۱۰۴-۸۱.
امینی، امین، سلیمانی، عباسعلی و مبینی، زهرا (۱۴۰۴): چالش‌های آینده جنگ شناختی و ارائۀ راهبردهای دفاعی برای جمهوری اسلامی ایران. روانشناسی نظامی، دورة ۱۶، شمارة ۱ (۶۱)، ص ۱۳۷-۱۰۳.
بابایی، مرتضی، باباپور، محمدمهدی، قاسمی، علی (۱۳۹۷): هویت فرهنگی انقلاب اسلامی ایران؛ فرصت‌ها، چالش‌ها و چشم‌انداز آینده، فصلنامة مطالعات انقلاب اسلامی، دورة ۱۵، شمارة ۵۲، ص ۱۵۸-۱۳۷.
پروین، خیراله، فیروزی، ‌مهدیه (۱۴۰۱): شفافیت در امور عمومی به مثابة راهکار جلب اعتماد همومی با تأکید بر نظام حقوقی ایران، فصلنامة مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، دروة ۵۲، شمارة ۲، ص ۶۱۶-۵۹۷.
تاجریان، علیرضا (۱۳۹۶): کارکردهای رسانه در توسعة سرمایة اجتماعی و ایجاد امید در جامعه، چهارمین همایش بین‌المللی مدیریت رسانه، دانشگاه صداوسیما، تهران.
ترابی، حسن، احمدی، فاطمه (۱۴۰۴): تاب‌آوری شناختی در برابر جنگ شناختی علیه ایران: مؤلفه‌ها، تحلیل و راهکارهای ارتقاء، فصلنامة شناخت پژوهی مطالعات سیاسی، سال ۲، شمارة ۱ (۴)، ص ۱۲۱-۱۰۱.
جلیلوند، محمدرضا، نبی‌لو، مهدی (۱۴۰۳): مختصات نقشه راه کاربست جنگ‏شناختی در رسانه‌های نوین، فصلنامة بررسی‌های مدیریت رسانه، دورة ۳، شمارة ۱، ص ۲۸-۳.
حاتم‌زاده، عزیزالله، صناعی، علی، شکری، مرتضی (۱۴۰۱): مدیریت تصویر بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران: آسیب‌شناسی و توصیه‌ها، فصلنامة مطالعات راهبردی، دورة ۲۵، شمارة ۴ (۹۸)، ص ۲۸۱-۲۴۹.
حاجی‌زاده، سیروس (۱۴۰۱): تبیین زمینه‌ای، نظری، مفهومی و کاربردی جنگ شناختی، دوفصلنامة بازی جنگ، سال پنجم، شمارة ۱۰، ص ۱۴۳-۱۰۳.
دلاویز، محسن، مرتضوی اصل، سید خدایار، سینایی، عطاءالله، (۱۳۹۹)، «‌‌تأملی تطبیقی در مفهوم سرمایه اجتماعی از دیدگاه پاتنام و فوکویاما»، فصلنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، سال سوم ﺷماره چهارم(پیاپی۱۲)، زمستان.
رستمی، محسن، کیانی‌مقدم، امیرسام، مسجدی‌آرانی، عباس، جهانشاهی، علی، بختیاری، مریم (۱۴۰۱): بررسی تأثیر جنگ روانی بر اضطراب و ناکامی، فصلنامة راهبرد دفاعی، دورة ۲۰، شمارة ۸۰، ص ۶۰-۳۹.
رضایی، داود، ابراهیمی، حسین (۱۴۰۳): شناسایی عوامل، چالش‌ها و راهکارهای مقابله با جنگ شناختی با تمرکز بر نسل زِد در ایران، فصلنامة مدیریت دفاع هوایی، دورة ۳، شمارة ۲ (۱۰)، ص ۴۲-۲۷.
رضایی‌منش، بهروز، پوربهروزان، علی (۱۳۹۷): طراحی الگوی سرمایة‌ اجتماعی مبتنی بر تعالیم دینی، فصلنامة مدیریت اسلامی، دورة ۲۶، شمارة ۳، ص ۱۰۳-۸۷.
ساعی، محمدحسین، آزادی، محمدحسین (۱۴۰۰): راهکارهای مقابله با اخبار جعلی در سازمان‌های خبری و رسانه‌های ایران، فصلنامة وسایل ارتباط جمعی-رسانه، دورة ۳۲، شمارة ۲، ص ۷۸-۳۵.
شاکری‌زواردهی، روح‌الله، قربانی‌قمی، اکرم (۱۳۹۷): بررسی و تحلیل قابلیت‌های آموزه‌های مهدوی در ایجاد سرمایة اجتماعی، فصلنامة مدیریت سرمایة اجتماعی، دورة ۵، شمارة ۳، ص ۴۵۵-۴۳۳.
شاه‌محمدی، محمد، فاطمی, سید داوود (۱۴۰۳): نقش جنگ شناختی در بحران‌های اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران، شناخت پژوهی مطالعات سیاسی، دورة‌ ۱، شمارة ۱(۱)، ص ۱۰۵-۷۶.
صادقی‌زاده، کسری (۱۳۹۷): الزامات سیاستگذاری فرهنگی اقوام راهبردهای برگرفته از اسناد بالادستی و دیدگاه ذینفعان (مطالعة موردی قوم کرد)، فصلنامة راهبرد فرهنگ، شمارة ۴۲، ص ۱۲۲-۸۷.
صحراکار، امیر، گل‌پرور، مجید (۱۴۰۱): رابطة مدیریت انتشار شایعات ناشی از بحران‌های سیاسی در شبکه‌های اجتماعی و ارتقاء امنیت ملی، دوفصلنامة مدیریت بحران، ویژه‌نامة پدافند، ص ۱۰-۱.
عراقی، عبدالله، بیگدلی، محمد، رجبی ده‌برزوئی، اصغر (۱۴۰۱): واکاوی اهداف جنگ شناختی دشمن و راهکارهای تاب‌آوری مقابله با آن با تأکید بر آموزه‌های قرآن، فصلنامة مطالعات دفاع مقدس، دورة ۸، شمارة ۴۱ (۳۲)، ص ۱۶۲-۱۴۳.
عرفانی، حسن، درزیان رستمی، حسن، جمشیدیان، هادی (۱۴۰۰): ارایة راهبردهای مناسب مواجهه با جنگ نرم رسانه‌ای توسط رسانه‌های داخلی جهت کاهش آثار و پیامدهای آن، فصلنامة جامعه‌شناسی سیاسی ایران، دورة ۴، شمارة ۳ (۱۵)، ص ۱۰۵۳-۱۰۳۷.
علی‌محمدی، سجاد، آبیار، علی و اصغرزاده، اصغر (۱۴۰۴): شناسایی مولفه‌ها و شاخص‌های جنگ شناختی موثر بر رفتار اجتماعی و نظامی کارکنان در مدیریت صحنه نبرد. مدیریت و پژوهش‌های دفاعی، دورة ۲۴، شمارة ۱۰۸ (۲)، ص ۲۱۸-۱۹۵.
عنبری، موسی، غلامیان، سارا (۱۳۹۵): تبیین جامعه‌شناختی عوامل مرتبط با بی‌تفاوتی اجتماعی، فصلنامة بررسی مسائل اجتماعی ایران، دورة‌۷، شمارة ۲، ص ۱۵۹-۱۳۳.
فرهنگ، سجاد (۱۴۰۳): تحلیل کارکردهای سیاسی و اجتماعی شبکه‌های اجتماعی در جنگ شناختی (چالش‌ها و فرصت‌ها برای امنیت ملی)، پژوهشنامة علوم دفاعی، شمارة ۱۶، ص ۸۰-۵۱.
قاسمی، علی‌اصغر، ابراهیم‌آبادی، غلامرضا (۱۳۹۰): نسبت هویت ملی و وحدت ملی در ایران، فصلنامة راهبرد، دورة ۲۰، شمارة ۵۹، ص ۱۳۸-۱۰۷.
کشاورز، محمود (۱۴۰۳): راهبرد دشمن در جنگ شناختی در عرصة حاکمیتی، فصلنامة مطالعات ملی، دورة ۲۵، شمارة ۲، ص ۱۸۰-۱۵۹.
کشاورز، محمود، سیاهپوش، امیر، ارجینی، حسین، نائینی، علی‌محمد (۱۴۰۲): طیف‌بندی مردم در جنگ شناختی و نقش بازیگران در نبرد هوشمند به‌عنوان سرمایه انسانی، فصلنامة پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، دورة ۲۹، شمارة ۱۲۷.
کشاورزمقدم، الهام، میرزایی، عزت‌الله (۱۴۰۳): جنگ شناختی علیه نظام جمهوری اسلامی ایران، فصلنامة سیاست دفاعی، دورة ۳۳، ص ۱۸۵-۱۵۹.
مبینی‌کشه، زهرا، امینی، امین (۱۴۰۳): بررسی مقایسه‌ای جنگ شناختی با سایر جنگ‌های غیرجنبشی، فصلنامة سیاست دفاعی، دورة ۳۳، شمارة ۱۲۷، ص ۷۶-۵۱.
محمدی‌منفرد، حسن (۱۴۰۳): تبیین نقش اخبار جعلی در جنگ شناختی؛ راهکارهای کشف و مقابله، فصلنامه مطالعات و پژوهش های امنیت داخلی، دوره ۲، شماره ۳، ص ۱۶۱-۱۳۲.
ملک‌خطایی، حمیدرضا، شاهینی، مهدیه (۱۴۰۱): بررسی نقش و جایگاه رسانه برای تحقق امید و نشاط اجتماعی در حکمرانی نوین، سومین همایش ملی و اولین همایش بین‌المللی حکمرانی متعالی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران.
ملاعباسی، محمد، جعفری کافی‌آباد، صابر (۱۴۰۱): رسانه‌های خبری در عصر شبکه‌های اجتماعی: قطبی‌شدگی و تغییر ماهیت خبررسانی (تحلیل نشانه‌شناختی صفحة اینستاگرام بی‌بی‌سی فارسی)، فصلنامة مطالعات جامعه‌شناختی، دورة ۲۹، شمارة ۱، ص ۷۶-۴۱.
نوابخش، مهرداد، فدوی، جمیله (۱۳۸۷): بررسی ابعاد سرمایة اجتماعی و نقش آن در توسعة شهری مطالعة موردی منطقة ۵ شهر تهران، پژوهش‌نامة علوم اجتماعی، سال دوم، شمارة ۱، ص ۴۷-۲۵.
ندری، غلامرضا، بخشایشی، احمد، دارابی، علی، ‌مقصودی، مجتبی (۱۳۹۸): بررسی نقش سیاسی-امنیتی شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت ملی ج. ا. ا. ، فصلنامة پژوهش‌های حفاظتی-امنیتی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، دورة ۸، شمارة ۲۹، ص ۸۸-۶۳.
نصراللهی، زهرا، مکیان، نظام‌الدین، اسلامی، راضیه (۱۳۹۴): سرمایة اجتماعی و مؤلفه‌های آن در اسلام، فصلنامة اقتصاد و بانکداری اسلامی، شمارة ۱۳، ص ۳۸-۲۱.
هاشمیان‌فر، سیدعلی، شایگان، فریبا، سعیدی، مصطفی (۱۳۹۴): بررسی مشارکت جوانان در مساجد با تأکید بر خانواده، فصلنامة شیعه‌شناسی، دورة ۱۳، شمارة ۵۰، ص ۷۰-۳۳.
یاوری، بهنام، صلواتیان، سیاوش (۱۳۹۶): شناسایی و طبقه‌بندی آسیب‌های فرهنگی و اجتماعی ناشی از مصرف سریال‌های ماهواره‌ای با استفاده از روش فراترکیب، فصلنامة راهبرد فرهنگ، شمارة ۳۹، ص ۱۸۲-۱۵۷.
Claverie, B., Du Cluzel, F. (2022). "Cognitive Warfare": The advent of the concept of "Cognitics" in the field of warfare. In NATO Collaboration Support Office.
Nye, Joseph. S. (2004), Soft Power: The Means To Success in World Politics, (New York: Public Affairs).
Singer, P. W., & Brooking, E. T. (2018): Like war: The Weaponization of Media Social. Houghton Mifflin Harcourt.
Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. In W. G. Austin & S. Worchel (Eds.), The social psychology of intergroup relations (pp. 33-47). Monterey, CA: Brooks/Cole.
Yu, M.T.C., Ho, K. (2022). COVID and cognitive warfare in Taiwan. Journal of Asian and African Studies.
دوره 35، شماره 135 - شماره پیاپی 2
تابستان 1405
تابستان 1405
صفحه 141-171

  • تاریخ دریافت 17 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 17 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 24 مرداد 1405