دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران (باتأکیدبر فناوری موشکی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه علامه طباطبایی(ره)

چکیده

دیپلماسی دفاعی، بخشی از سیاست­های دولت است که به‌عنوان یک ابزار مهم در تحقق اهداف کلان نیروهای مسلح نقش‌آفرینی می­کند و هدف آن را می­توان ایجاد شرایط سیاسی و ملی و بین­المللی مطلوب برای حفظ و گسترش ارزش­های ملی و حیاتی کشور در برابر دشمنان بالفعل و بالقوه دانست. از ویژگی­های دیپلماسی دفاعی در شرایط موجود این است که به‌عنوان یکی از ابزارهای هویت‌یابی و مشروعیت­سازی سیاسی دفاعی و راهبردی کشورها تلقی می‌شود. جمهوری اسلامی ایران بعد از پیروزی انقلاب در سال 1357، دچار یک‌سری تنش­ها با نظام بین‌الملل شد که باعث بروز مشکلاتی مانند تحریم نظامی، جنگ با عراق و... گردید. اما جمهوری اسلامی ایران در طی این دوره با برخی از تاکتیک­های دیپلماسی دفاعی خاص در زمان­های متفاوت سعی در برطرف‌کردنِ این‌قبیل مشکلات کرد. سؤال اصلی پژوهش حاضر این است که باتوجه‌به تحریم­های نظامی و تهدیدات موجود در منطقه، جایگاه و عملکرد فناوری موشکی در دیپلماسی دفاعی جمهورس اسلامی ایران چیست؟ دیپلماسی دفاعی به‌عنوان ابزاری مؤثر در پیشبرد اهداف و سیاست‌های جمهورس اسلامی ایران، درراستای اعتمادسازی، تنش­زدایی، امنیت­سازی و تولید قدرت است که درجهت مقابله با تهدیدهای پیرامون منطقه­ای و خنثی­سازی آنها، به بومی­سازی و راهبرد بازدارندگی براساس فناوری­های موشکی و همچنین جنگ نامتقارن روی آورده است. این مقاله از نوع توصیفی ـ تحلیلی است و مطالب مندرج در آن ازطریق روش کتابخانه­ای و باتکیه‌بر اخبار و گزارش­های روزنامه و سایت­های خبری جمع­آوری شده است.

کلیدواژه‌ها


سایت مقام معظم رهبری  (1391)، بیانات در شانزدهمین اجلاس سران  جنوب  غرب تعهد (تاریخ مشاهده 25/1/1398)                        http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=20840
ارغوانی پیرسلامی، فریبرز و پیران‌خواه، سحر (1396)، تحول فناوری موشکی و راهبرد دفاعی ـ امنیتی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه راهبرد، سال 26، ش 83: 74 ـ 51.
امینیان، بهادر و ضمیری جیرسرایی، شفق (1395)، تأثیر رژیم کنترل تکنولوژی موشکی بر امنیت ملی و توان بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه آفاق امنیت، سال نهم، ش 32: 66 ـ 41.
انعامی علمداری، سهراب (1389)، دیپلماسی دفاعی اروپا، فصنامه راهبرد دفاعی، ش 8: 162 ـ 129.
بشری، اسماعیل (1389)، نقش موشک در سیاست بازدارندگی ج.ا.ایران، پژوهش (نامه) روابط بین­الملل، ش 49.
بلوچی، حیدرعلی (1389)، دیپلماسی دفاعی چین فصلنامه راهبرد دفاعی، ش 8: 128 ـ 91.
پورآخوندی، نادر (1392)، راهبرد توسعه موشکی جمهوری اسلامی ایران، پژوهشنامه دفاع مقدس، سال دوم، ش 8.
پیرمحمدی، سعید (1395)، شاخص­های قدرت نرم دیپلمای دفاعی جمهوری اسلامی ایران، مجله سیاست دفاعی، سال بیست‌وچهارم، ش­ 95: 34 ـ 9.
تاج­آبادی، حسین و مرادیان، بهزاد (1393)، دیپلماسی دفاعی ـ امنیتی جمهوری اسلامی ایران در برابر دیپلماسی اجبار ایالات‌متحده امریکا، دوفصلنامه مطالعات قدرت نرم، سال چهارم، ش 11: 78 ـ 49.
جوانمرد، مهدی  (1388)، امنیت ملی دفاعی نامتقارن در عصر جنگ نرم، دومین همایش علمی پژوهشی پدافند غیر  عامل، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
حشمت‌سنا، علی (20/20/1395) حمایت ایران از سوریه و تأثیرات آن بر خاورمیانه، فلسفی ـ سیاسی و تاریخی، قابل دسترس در:                        http://ali-hashmat-sana.blogfa.com/1395/02
حیدری، ناصرالدین (1393)، اثرات تهدیدزای گسترش سپر دفاع موشکی بر امنیت جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال هفدهم، ش 3.
ذوالفقاری، مهدی و خسروی، ایمان (1395)، تحرک‌بخشی به دیپلماسی دفاعی در پرتو فرصت­ها و تهدیدات برنامه اقدام سازمان ملل و تأثیر آن بر امنیت نظامی و دفاعی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه پژوهش­های روابط بین‌الملل، دوره اول، ش 22: 112 ـ 111.
روزنامه کیهان، 26 مهر 1394، تاریخ مشاهده 17/1/1398.
طارمی، کامران (1382)، تحلیلی بر نقش موشک­های بالستیک در دکترین دفاعی ایران، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 59: 180 و 186.
عباسی، ابراهیم و دیگران  (1395)، الگوی امنیتی بازدارندگی در تنگه هرمز و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران فصلنامه پژوهش­های راهبردی سیاست، ش 17: 74.
غلامی، سعید (1397)، دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران در منطقه خاورمیانه 1396 ـ 1388، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی(ره).
فریدمن، لارنس (1385)، بازدارندگی فصلنامه راهبرد دفاعی: 153.
قاسمی، فرهاد (1388)، الزامات تئوریک بازدارندگی منطقه­ای ج.ا.ایران فصلنامه بین­المللی روابط خارجی، سال اول، ش 3: 81 ـ 69.
قوام‌ملکی، حمیدرضا (1390)، نقش موشک­ها در راهبرد بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه رهنامه سیاست‌گذاری، سال 2، ش 5: 106 ـ 99.
کلانتری، فتح‌الله (1394)، کاربست سیاست دفاعی با راهبرد دفاعی و راهبرد نظامی، مجله­  سیاست دفاعی، سال 23، ش 35: 45 ـ 44.
کردسمن، آنتونی. اچ  (1382)، موازنه نظامی در خلیج‌فارس و خاورمیانه، ترجمه مرکز مطالعات و تحقیقات دفاعی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (ندسا) تهران: سایه روشن.
مسعودنیا، حسن؛ ابراهیمی، شهروز و درج، حمید (1397)، واکاوی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران درقبال بحران سوریه: چالش­ها و پیامدها، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دوره 8،    ش 28: 141.
مؤمن­زاده، رضا (1392)، بازدارندگی دفاعی جدید جمهوری اسلامی ایران پژوهشنامه دفاع مقدس، س 2، ش 7: 150 و 151.
مینائی، حسین و همکاران (1396)، ارزیابی راهبرد دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران در وضعیت موجود، فصلنامه راهبرد، سال 26، ش 83: 115.
نسیم آنلاین (26/3/1396) حمله موشکی سپاه به مقرّ تروریست‌‌ها در دیرالزور، تاریخ مشاهده: 14/6/1398) قابل دسترس در:                                                  http://old.nasimonline.ir/Content/Detail/
Arbatov, A (1988) “Parity & Reasonable Sufficiency”, International Affairs, October
Clarion Project (2014),”the Islamic State”, Clarion Project, http://www.clarionproject.org/sites/default/files/islamic-state-isis-isil-factsheet-1.pdf
Cordesman, Anthony H. (2002), «Strategic threats and national missile defenses», Wastport, Connecticut, Praeger Publishers.
Cordesman, A. H., & Kleiber, M. (2007), Iran's military forces and warfighting capabilities: the threat in the Northern Gulf, CSIS.
Cordesman, Anthony H. (2014), “Iran’s Enduring Missile Threat: the Impact of Nuclear and Precision Guided Warheads”, Center for Strategic & International Studies, Available at: https://www.csis.org/analysis/irans-enduring-missle-threat-impact-nuclear-and-precisionguided-warheads-0
Cordesman, Anthony H. (2015), “The Iran Nuclear Agreement and Conventional Arms Transfers in the Gulf”, Center for strategic & International Studies, Available at:https://www.csis.org/analysis/iran-nuclear-agreement-andconventional-arms-transfers gulf.
Du plessis, A. (2008). Defense diplomacy: conceptual and practical dimensions with specifc reference to South Africa. Strategic review for southern Africa.1 November.
Fabiani, Z (2003) the defense diplomacy, main component of the preventive diplomacy. Toward a new symbiosis between diplomacy and defense, III (1) available at: http://www.afri-ct.org/the-defence-diplomacymain?langs=fr
Federation of American Scientists (2012) “Annual Report on Military Power of Iran”, (observed: 1, 12,2012), Available at: https://fas.org/man/eprint/dod-iran.pdf
Feickert, Andrew (2014), “Iran’s Ballistic Missile Capabilities”, LIBRARY OF CONGRESS WASHINGTON DC CONGRESSIONAL RESEARCH.
Hart, B, H, Liddell (1967) “Strategy”, 2d Ed, New York: Frederick A, Praeger.
Hildreth, Steven A. (2012) Congressional research Service, “Iran’s Ballistic Missile and Space Launch Programs”, December 6, 7-5700, www.crs.org, R 42849.
Hildreth, Steven A. (2012), “Iran’s Ballistic Missile and Space Launch Programs”, Congressional Research Service, Library of Congress.