مشروعیت به‌کارگیری وسایل زیرآبی نظامی بدون‌سرنشین ازمنظر حقوق بین‌الملل دریاها DOR:20.1001.1.10255087.1399.28.4.2.8

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم دریایی امام خمینی (ره)

چکیده

توسعه و به­کارگیری وسایل زیرآبی نظامی بدون­سرنشین نه‌تنها بسیار چالش­برانگیز می­باشد، بلکه به بروز نگرانی­های جدی و مسائل جدل­آمیز بسیاری در عرصه­ حقوق بین­الملل دریاها منجر شده است. قابلیت به‌کارگیری این وسایل در ابعاد مختلف نظامی، ازجمله در زمینه شناخت محیط، کشف و بازرسی در زیرآب، عملیات ضدمین و دیگر عملیات­های نظامی، وجود آنها را بسیار حائز اهمیت نموده است. بااین‌وجود، هنوز مشروعیت به­کارگیری آنها در عرصه دریا مورد اختلاف بوده و تعیین وضعیت حقوقی به­کارگیری آنها در قلمروهای مختلف دریایی بسیار پیچیده است. ضمن‌اینکه به­نظر می­رسد، قواعد حقوق بین­الملل موضوعه در این زمینه دارای خلأهایی بوده و پاسخگوی توسعه روزافزون وسایل زیرآبی نظامی بدون­سرنشین نمی­باشد که این امر، قطع‌به‌یقین، واکنش بسیاری از دولت­ها، به­ویژه دولت­های فاقد چنین فناوری را درپی خواهد داشت. نوشته حاضر باتوجه‌به رویه­های حقوقی و عملی که درخصوص به­کارگیری این نوع وسایل وجود دارد و همچنین با استمداد از قواعد و مقررات حقوق بین‌الملل دریاها و تفسیر قواعد حقوقی مذکور، تلاش دارد تا مشروعیت به­کارگیری این وسایل ازمنظر حقوق بین‌الملل دریاها را اثبات نماید و درنهایت با بررسی کنوانسیون حقوق دریاها 1982، وضعیّت زیردریایی­ها و وسایل زیرآبی نظامی بدون­سرنشین را در مناطق مختلف دریایی معین می­نماید. روش تحقیق حاضر تحلیلی ـ توصیفی است و روش گردآوری داده­ها کتابخانه­ای ـ اسنادی می­باشد.

کلیدواژه‌ها


آقائی، بهمن (1366)، جنبه­های نظامی کنوانسیون 1982 حقوق دریاها، مجله حق «مطالعات حقوقی و قضایی»، ش 11 و 12: 144 ـ 159.
آرش­پور، علی‌رضا (1380)، حقوق دریاها و فعالیت­های نظامی در منطقه انحصاری اقتصادی، دیدگاه­های حقوقی، ش 20 و 21: 3 ـ 16.
چرچیل، رابین و آلن لو (1390)، حقوق بین­الملل دریاها، ترجمه بهمن آقائی، تهران: نشر میزان.
خرم فرهادی، یوسف؛ سندگل،  ابراهیم و آزادسرو، مهدی (1394)، تعاریف و مشخصه‌های کشتی جنگی (ناو) و اهمیت تفکیک آن  از کشتی غیر نظامی از دیدگاه حقوق بین‌الملل، فصلنامه علوم و فناوری دریا، شماره 72: 57 ـ 47.
زمانی، سیدقاسم  (1375)، حقوق جنگ دریایی و تحولات جدید، مجله سیاست دفاعی، ش 17: 65 ـ 34.
ساعد، نادر (1387)، حقوق بین‌الملل معاصر، تهران: ‌انتشارات خرسندی.
سون، لویی بی و دیگران (1392)، حقوق بین­الملل دریاها، ترجمه محمد حبیبی، تهران: انتشارات جنگل.
سیفی، بهزاد (1394)، جنگ زیردریایی ازمنظر موازین حقوق بشردوستانه، نوشهر: انتشارات دانشگاه علوم دریایی امام خمینی(ره).
سیفی، بهزاد و دیگران (1397)، مشروعیت به­کارگیری فناوری مین­های دریایی در زمان صلح، باتأکیدبر آموزش قواعد کنوانسیون حقوق دریاها، فصلنامه علمی ـ پژوهشی آموزش علوم دریایی، ش15: 163 ـ 146.
شریفی ­طرازکوهی، حسین و صیادنژاد، محمدحسین (1399)، اعمال اصول بنیادین حقوق بین­الملل بشردوستانه بر تسلیحات کاملاً خودکار به­عنوان ابزار نوین جنگی، فصلنامۀ مطالعات حقوق عمومی، دورۀ 50، ش 2: 575 ـ 551.
ضیائی ­بیگدلی، محمدرضا (1385)، حقوق بین­الملل عمومی، تهران: انتشارات گنج دانش.
فان­ هینگ، ولف (1387)، حقوق بشردوستانه در مخاصمات مسلحانه، ترجمه سیدقاسم زمانی و نادر ساعد، تهران: مؤسسه شهر دانش.
کاظمی، علی‌اصغر (1365)، مباحث حقوق بین‌الملل: وضعیت ناوهای نظامی در کنوانسیون جدید حقوق دریاها، مجله سیاست خارجی، ش 1: 186 ـ 163.
محمودی، سیدهادی و راستگو افخم، عارفه (1397)، تقابل برنامه آزادی دریانوردی امریکا و ادعای حاکمیتی چین در دریای جنوبی چین، مجله مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، دوره دهم، ش 1: 304 ـ 273.
مدح‌خوان،  مجتبی (1387)، ربات­های زیرآبی در قلمرو دفاع زیر دریا، دهمین همایش صنایع دریایی: 1 ـ 13.
ممتاز، جمشید و رنجبریان، امیرحسین (1375)، تفسیر دوگانه از کنوانسیون حقوق دریاها؛ قانون مناطق دریایی ایران و اعتراض امریکا، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش35: 114 ـ 89.
مونسان، محمد (1383)، آشنایی با زیردریایی‌های نظامی، تهران: انتشارات دانشگاه امام حسین(ع).
نجفی ­اسفاد، مرتضی (1393)، حقوق دریایی، تهران: انتشارات سمت.
نیکنام، احمد (1386)، جنگ دریایی ازمنظر حقوق بین‌الملل، مجله دادرسی، س 11، ش 66: 56  ـ 50.
Boothby, William H. (Sanremo, 8th-10th September 2011). Autonomous systems: precautions in attacks; International Humanitarian Law and New Weapon Technologies, Editor Wolff Heintschel von Heinegg and Gian Luca Beruto.
Chase, (2015), Emerging Trends in China's Development of Unmanned Systems, Copyright 2015 RAND Corporation.
Convention Regarding the Regime of the Straits, with Annexes and Protocol, L.N.T.S. 213 (1936).
Department of the Senate; Foreign Affairs, Defence and Trade References Committee. (2015). Use of unmanned air, maritime and land platforms by the Australian Defence Force, Commonwealth of Australia.
Eric Van Hooydonk. (2014). The law of unmanned merchant shipping – an exploration, 20 THE JOURNAL OF INTERNATIONAL MARITIME LAW PUBLISHED BY LAWTEXT PUBLISHING LIMITED, PP. 403-423.
German Navy, Commander’s Handbook: Legal Bases for the Operations of Naval Forces. (2002).
Gillis, J. Matthew. (WINTER 2011). The Future of Autonomous Marine Systems in the Canadian Navy, CANADIAN NAVAL REVIEW VOLUME 6, NUMBER 4, PP. 22-26.
Henderson, Andrew H. (2006). Murky Waters: The legal status of Unmanned Undersea Vehicles, 53 Naval Law Review 55, PP. 1-17.
International Convention for the Prevention of Polluting From Ships (MARPOL) 1973.
Jonsson, Niklas Bergdahl. (Spring 2008). Legal Issues on Self-Defense and Maritime Zones in Naval Operations, Master thesis, FACULTY OF LAW University of Lund.
Kraska, James. (2010). THE LAW OF UNMANNED NAVAL SYSTEMS IN WAR AND PEACE, U.S. Naval War College, USA http://www.usnwc.edu, Copyright Journal of Ocean Technology, pp.43-86.
Loon Kiat, Cheng. (2005). The Next Wave, Singapore Ministry of Defence, available at http://www.mindef.gov.sg/imindef/publications/cyberpioneer/3g_saf/2005/features/may05_cs.html.
Lucas, George R., Jr. (2014). AUTOMATED WARFARE, STANFORD LAW & POLICY REVIEW [Vol, PP. 317-339.
Melzer, Nils. (3 May 2013). Human rights implications of the usage of drones and unmanned robots in warfare, Directorate General for External Policies of the Union Policy Department, Editorial closing date, http://www.europarl.europa.eu/ committees/en/studies.html.
Miasnikov, Eugene. (Sanremo, 8th-10th September 2011). “Operational advantages and risks in the use of uAVs”, International Humanitarian Law and New Weapon Technologies, Editor Wolff Heintschel von Heinegg and Gian Luca Beruto.
Musandu, Nyagudi. (2014). Humanitarian Algorithms: A Codified Key Safety Switch Protocol for Lethal Autonomy, PP. 1-14, arxiv.org/pdf/1402.2206.
Norris, Andrew. (2013). Legal Issues Relating to Unmanned Maritime Systems Monograph, U.S. Naval War College, the Department of the Navy, or Department of Defense.
Roach, J.Ashley. (2002). Legal Aspect of Moder Submarine Warfare, Max Planck Yearbook of United Nations Law, Volume 6, PP. 367-385.
Rob, McLaughlin. (2011/2012). Unmanned Naval Vehicles at Sea: USVs, UUVs, and the Adequacy of the Law, JlLawInfoSci 6, 21(2) Journals of Law, Information and Science 100, PP. 100-115.
Ronzitti,N. (1988). The law of naval warfare: a collection of agreements and documents with, Kluwer Academic Publisher.
Sharkey, Noel. (2008). Grounds for Discrimination: Autonomous Robot Weapons, CHALLENGES OF AUTONOMOUS WEAPONS, RUSI DEFENCE SYSTEMS OCTOBER, 11, PP. 86–89.
Stanford International Human Rights and Conflict Resolution Clinic. (2012). Living under drones: Death, Injury, and Trauma to Civilians from US Drone Practices in Pakistan, Stanford Law School and NYU School of Law, http://livingunderdrones.org.
The International Regulations for Avoiding Collisions at Sea 1972.
 The United Nations Convention on the Law of the Sea, 1982, UN Doc. A/CONF. 62/122.
United States Department of Navy. , (23 July 2007). The Navy Unmanned Surface Vehicle (USV) Master Plan, available at ww.navy.mil/navydata/technology/usvmppr.pdf.
Unmanned vessels: time to adapt UN Law of the Sea. 12 APR 2016, http://www.hollandyachtinggroup.com/news/newsfeed/unmanned-vessels.
US Navy, Commander’s Handbook on the Law of Naval Operations. (2007).
Vallejo, Daniel. (2015). Electric Currents: Programming Legal Status into Autonomous Unmanned Maritime Vehicles, Case Western Reserve Journal of International Law 47, PP. 405-428.
Verschuren, Sanne. (2013). THE DEVELOPMENT OF UNMANNED WEAPONS AND THE CHALLENGES FOR INTERNATIONAL LAW, Master proef van de opleiding ‘Master in de rechten’, Faculteit Rechtsgeleerdheid Universiteit Gent Universiteit Gent Academiejaar.
Von Heinegg, Wolff Heintschel. (2008). THE International Framwork Of Submarine, Published in LaW at War, O. Engdahl & p. Warange Ed.
Walker, George K. (2004). Defining Terms in the 1982 Law of the Sea Convention III: The International Hydro-graphic Organization ECDIS Glossary, 34 CAL. W. INT'L L. J, PP. 217-236. Ducuments