الگوی مذاکره رصدخانه‌ای با نگاهی تحلیلی ـ انتقادی به فلسفه مذاکره و رویکردهای آن (مطالعه موردی: توافق برجام)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر/جامعة المصطفی العالمیة

چکیده

وقوع هر چالش و مسئله­ای همراه با راهکاری است که می­توان با تدقیق و پی­جویی به آن رسید؛ وقتی این مسئله در سطحی طرفینی به‌وجود آید، استفاده از ابزار مذاکره برای حل‌وفصل آن لازم است که به تناسب موقعیت­های مختلف می­توان از گونه‌شناسی­های مذاکره بهره جست. براین‌اساس، فلسفه مذاکره نوعی بده‌بستان و معامله به ‌منظور حل‌و‌عقد این مسائل و چالش‌هاست و گاهی نیز کیفیت مسائل به‌گونه­ای است که بنا به ارزش­ها و اصول و یا منافع ملی به‌عنوان اصول ثابت فرازمانی، امکان مذاکره را سلب می­کند؛ همچنان‌که در مذاکره با رژیم امریکا این مسئله حاکم است، مگر آن­که ممشای خود را مبنی‌بر به‌هم زدن‌اصل موازنه و برابری تغییر دهد. ازطرف‌دیگر، با توجه ‌به اشکالاتی که در رویکردهای حاکم بر مذاکره وجود دارد، در این پژوهش که با روش توصیفی ـ تحلیلی با نگره­های انتقادی انجام شده است، یافته­های تحقیق ـ ذیل پاسخ به سؤال اصلی پژوهش ـ نشان داد، الگوی مذاکره رصدخانه­ای به ابتنای سَیّاسیت و کَیّاسیت ذیل آگاهی، شناخت و تدقیق به‌مثابه شطرنج­بازی حرفه­ای است که چند حرکت بعد رقیب را می­سنجد و می­تواند منطق حاکم بر مذاکره و قدرت چانه­زنی را به نفع ارزش­ها و اصول تغییر دهد. همچنین با نگاهی به تطبیق نمونه­های تاریخی مذاکرات با رویکردها و تحلیل آخرین مذاکرات مهم عصر معاصر ـ «برجام» ـ تلاش شد با رویکردی انتقادی به تحلیل نمونه­های مذاکره پرداخته شود.

کلیدواژه‌ها


امام خمینی، سید روح الله (1371)، صحیفه نور، نرم­افزار جامع مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
امام خامنه­ای، سیدعلی                                                             http://farsi.khamenei.ir/.
آقایی، سیدداود (1393)، آداب دیپلماسی و فنون مذاکره، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
احمدی، سیدعلی‌اکبر  و سلسله، مینو (1390)، رفتار سازمانی؛ رویکردی کاربردی، جزوه منتشرنشده مقطع دکتری، تهران: دانشگاه پیام ‌نور.
استونر، جیمز. و فریمن، ادوارد (1375)، مدیریت، ترجمه علی پارساییان و سیدمحمد اعرابی، تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات و پژوهش­های بازرگانی.
بشیر، حسن؛ اسماعیلی، محمدصادق و سرافراز، حسین (1394)، مذاکره بین‌­المللی به‌عنوان ارتباطی میان‌فرهنگی، مطالعات میان­فرهنگی، دوره 10، ش 24: 41 ـ 9.
جوادی آملی، عبدالله (1393)، مفاتیح الحیاة، چاپ182، قم: مرکز نشر اسراء.
حافظ شیرازی، خواجه شمس­الدین محمد، غزلیات، برنامه گنجور.
حسینی­نیک، سیدعباس (1377)، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب سال 1358 با اصلاحات سال 1368، چاپ، تهران: انتشارات مجمع علمی و فرهنگی مجد.
دهخدا، علی‌اکبر (1377)، لغتنامه، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال و روحی، مهدی (1397)، نسبت استکبارستیزی با صلح و مذاکره در منابع سیاست خارجی ج.ا.ا، اندیشه سیاسی در اسلام، ش 15: 80 ـ 57.
راعی دهقی، مسعود (1390)، اقدام متقابل و حقوق بین‌­الملل، معرفت، سال 20، ش 165: 116 ـ103.
زاهدی، شمس‌السادات (1378)، بررسی تطبیقی سبک­های مذاکره در جهان، مطالعات مدیریت (بهبود و تحول)، دوره 6، ش 22 ـ 21: 37 ـ 19.
سیدبن‌طاووس، علی‌بن موسی (1348)، اللهوف علی قتلی الطفوف، ترجمه احمد فهری زنجانی، تهران: انتشارات جهان.
شبان­نیا، قاسم (1395)، شاخصه­های مذاکره مطلوب اسلامی در حل‌وفصل منازعات سیاسی منطقه­ای و بین‌المللی، پژوهش­های سیاست اسلامی، سال 4، ش 9: 113 ـ 95.
شبان­نیا، قاسم (1395)، کاربست مذاکره در دیپلماسی کشور اسلامی، حکومت اسلامی، ش 79: 26 ـ 5.
طباطبائی، سیدمحمدحسین (1385)، تفسیر المیزان، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: انتشارات دارالعلم.
طباطبائی، سیدمحمدحسین (1385)، تفسیر المیزان، ترجمه محمدرضا صالحی کرمانی، چاپ 2. قم: دارالعلم.
ضیائی بیگدلی، محمدرضا (1379)، حقوق بین‌­الملل عمومی، چاپ 14، تهران: انتشارات گنج دانش.
غفاری هشجین، زاهد و شجاعی، جبار (1396)، مقایسه «راهبرد مذاکره» با جریان­ها و کشورهای غیرهمسو از نگاه دو جریان اصول­گرا و اصلاح­طلب، جستارهای سیاسی معاصر، سال 8، ش 2: 48 ـ 21.
فیشر، راجر و یوری، ویلیام (1370)، اصول و فنون مذاکره، ترجمه مسعود حیدری، تهران: انتشارات سازمان مدیریت صنعتی.
متن قانون مجازات اسلامی.
محدث  مجتهدی،  محمد رضا  (1381)،  فن مذاکره،  نشریه دانشکده  ادبیات و علوم  انسانی (تبریز)،  دوره 45 ،  شماره 184 ـ 183: 266 ـ 243.
مسعودی، علی‌بن‌حسین (1391)، مروج‌الذهب و معادن الجوهر، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
مطهری، مرتضی (1389)، نقدی بر مارکسیسم، چاپ 6، تهران: انتشارات صدرا.
موحدی­نیا، مهدی؛ مظهر قراملکی، علی و حسینی، سیدمحمد (1397)، اصول و قواعد بنیادین فقهی حاکم بر مذاکره، پژوهش­های فقهی، دوره 14، ش 3: 606 ـ 581.
مولوی، جلال­الدین‌محمد، مثنوی معنوی، برنامه گنجور.
میرعباسی، سیدباقر (1376)، حقوق بین‌الملل،تهران: نشر دادگستر.
نفیو، ریچارد (1397)، هنر تحریم­ها، نگاهی از درون میدان، ترجمه مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، ویرایش2، تهران: معاونت پژوهش­های اقتصادی.
قرآن کریم.
نهج‌البلاغة.
نهج‌الفصاحة.
مفاتیح‌الجنان.
ابن‌ ابی‌جمهور احسائی، محمدبن‌زین‌الدین (1403)، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، قم: مؤسسة سیدالشهداء(ع).
ابن ابی­‌الحدید، عبدالحمید بن هبة‌الله (1404)، شرح نهج‌البلاغة، قم: المکتبة آیت الله المرعشی النجفی.
ابن‌‌اثیر، علی‌بن ابی‌‌الکرم (1402)، الکامل فی التاریخ، بیروت: دار الفکر.
ابن‌شهرآشوب مازندرانی، ابوجعفر محمدبنعلی (1379)، مناقب آل ابی طالب، قم: مؤسسه انتشارات علامه.
ابن‌هشام، عبدالملک بن هشام (1412)، السیرة النبویة، بیروت: دار المعرفة.
الزحیلی، وهبة (1417)، المفاوضات فی الإسلام، دمشق: دار المکتبی.
حر عاملی، محمدبنحسن (1409)، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم: مؤسسة آل البیت:.
شعیری، محمدبن‌محمد (بی­تا)، جامع‌الأخبار، نجف: مطبعة حیدریة.
صدوق (ابن‌بابویه)، ابی جعفر محمدبن‌علی (1406)، من لایحضره الفقیه، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
غفاری، علی عبدالقوی (2002)، الدبلوماسیة القدیمة والمعاصرة، دمشق: دار الأوائل.
فتلاوی، سهیل حسین (1435)، العلاقات الدولیة الإسلامیة (دراسة مقارنة فی القانون الدولی العام). عمان: دار الثقافة للنشر والتوزیع.
قطب راوندی ، سعید‌بن‌هبة‌الله (1385)، الدعوات (سلوه الحزین وتحفة العلیل)، قم: دلیل ما.
کتانی، محمد عبدالحی (بی­تا)، نظام الحکومة النبویة المسمی التراتیب الإداریة، بیروت: شرکة دار الأرقم بن أبی الأرقم.
کلینی، محمدبن‌یعقوب (1411)، اصول الکافی، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
Adler, Nancy J (1997). International Dimensions of Organizational Behavior. USA: PWS- Kent Publishing South-Western College Publishing.
Art, Robert J and Patrick M. Cronin (2003). The United States and Coercive Diplomacy. United States Institute of Peace.
Druckman, Daniel (1997). Negotiation in the Interuational Context. Peacemaking in International Conflict: Methods and Techniques (81-123). United States Institute of Peace.
Hopmann, Terrence (2001). Bargaining and Problem Solving: Two Perspectives on International Negotiation. Turbulent Peace: The Challenges of Managing International Conflict (445-468). United States Institute of Peace Press.
Pfetsch, Frank R (2007). Negotiating Political Conflicts. UK: Palgrave Macmillan.
Plischke, Elmer (1980). Eisenhower’s Correspondece Diplomace with the kremlin- Case Study in Summit Diplomatics. The Journal of Politics. Vol 30 (No 1): 137-159.